Icons. Zonder Alan Turing geen computer zoals wij die kennen. Zonder hem had de Tweede Wereldoorlog waarschijnlijk jaren langer geduurd. Toch werd Turing, ondanks zijn uitzonderlijke betekenis, door zijn eigen land vernederd, veroordeeld en uiteindelijk gebroken. Niet om wat hij deed, maar om wie hij was: een homoseksuele man.
Foto: Alan Turing (1912-1954) in 1936 at Princeton University (Wikimedia)
Alan Turing (1912–1954) geldt als een van de grootste denkers van de twintigste eeuw. Zonder hem geen computer zoals wij die kennen. Zonder hem had de Tweede Wereldoorlog waarschijnlijk jaren langer geduurd. En zonder hem was de digitale wereld waarin wij leven ondenkbaar. Toch werd Turing, ondanks zijn uitzonderlijke betekenis, door zijn eigen land vernederd, veroordeeld en uiteindelijk gebroken. Niet om wat hij deed, maar om wie hij was: een homoseksuele man.
Turing was anders, al vroeg. Een briljante geest, sociaal onhandig, compromisloos nieuwsgierig. Op Cambridge en later Princeton excelleerde hij in wiskunde en logica. In 1936 beschreef hij het theoretische model van de computer – de “Turingmachine” – lang voordat zo’n apparaat fysiek bestond. Het was het begin van alles wat we nu AI, software en algoritmen noemen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte Turing in het diepgeheime Bletchley Park. Daar kraakte hij met zijn team de Enigma-codes van nazi-Duitsland. Hij ontwierp machines – voorlopers van de computer – die het onmogelijke mogelijk maakten. Historici schatten dat zijn werk miljoenen levens heeft gered en de oorlog met minstens twee jaar heeft verkort. Toch bleef zijn rol decennialang geheim. Er was geen heldenonthaal. Geen erkenning. Alleen stilte. Die stilte gold ook voor zijn privéleven. Turing was homoseksueel in een tijd waarin dat in Groot-Brittannië strafbaar was. Hij leefde niet flamboyant, niet activistisch, maar wel open tegenover vrienden. Hij had relaties met mannen, voelde verlangen, liefde, eenzaamheid. In 1952 werd hij aangeklaagd wegens “grove onzedelijkheid” nadat hij zelf aangifte had gedaan van een inbraak door een man met wie hij een relatie had gehad. De staat draaide het om: niet de inbraak was het probleem, maar zijn homoseksualiteit.
Turing kreeg de keuze: gevangenisstraf of chemische castratie. Hij koos voor het laatste. Een jaar lang kreeg hij hormooninjecties die zijn lichaam en geest aantastten. Hij kreeg borsten, werd depressief, verloor zijn energie en concentratie. Zijn werk werd beperkt, zijn veiligheidsmachtiging ingetrokken. De man die zijn land had gered, werd gezien als een risico.
In 1954 stierf Alan Turing, 41 jaar oud. Officieel door zelfmoord. Een appel naast zijn bed, mogelijk vergiftigd met cyanide. Het beeld is even iconisch als tragisch: een genie dat tot het einde toe gevangen zat tussen intellectuele vrijheid en sociale repressie. Pas decennia later volgde erkenning. In 2009 bood de Britse regering excuses aan. In 2013 kreeg Turing postuum gratie. En in 2017 werd de zogeheten Alan Turing Law ingevoerd, waarmee duizenden mannen die veroordeeld waren vanwege homoseksualiteit alsnog werden gerehabiliteerd. Maar voor Turing zelf kwam alles te laat.
Voor de lhbti+-gemeenschap is Alan Turing meer dan een historisch genie. Hij staat symbool voor wat er verloren gaat wanneer talent, liefde en identiteit worden onderdrukt. Zijn leven laat zien hoe vernietigend het is wanneer een samenleving vooruitgang wil, maar geen ruimte biedt aan wie afwijkt van de norm. Vandaag siert zijn gezicht het Britse vijftig-pondbiljet. Een eerbetoon, eindelijk. Maar het is ook een stille aanklacht. Tegen systemen die genialiteit vieren, zolang die zich maar aanpast. En tegen een geschiedenis die pas leert, nadat ze onherstelbare schade heeft aangericht.