Recensie door Pierre Valkering
Mij werd gevraagd om te recenseren Gay is Okay. Jezus en Mozes eindelijk begrepen (2025), van Harry Bosgoed. Ik heb ja gezegd op het verzoek en wist al direct wat de eerste zin zou zijn van mijn recensie. Want hoe vaak heb ik mij al niet in zulke geschriften verdiept? De voorlaatste keer was in 2022 met Wat de Bijbel wél zegt over homoseksualiteit, de Nederlandse vertaling door pater dr. Mark-Robin Hoogland, met voorwoord van bisschop Gerard de Korte van Den Bosch, van een Amerikaans, waardevol werk uit 1994 van Daniel Helminiak.
Ei van Columbus
Titel en ondertitel staan, oranjegeel, op de cover van Bosgoeds boek naast een ruwhouten kruis met daarop ‘Lev 20,13:’ met daaronder, op de verticale lat ‘God hates fags’, de bekende, gruwelijke slogan van Amerikaanse christelijke homohaters. Gelovigen die (ook op minder haatdragende wijze) de Bijbel graag zo letterlijk mogelijk nemen, wil Bosgoed op andere gedachten brengen. De ondertitel heeft iets triomfantelijks. Bosgoed heeft naar eigen overtuiging echt het ei van Columbus gevonden: Hij heeft ‘’de rode draad van de Bijbel’’ omgezet ‘’in een eenvoudig te begrijpen denkmodel, dat recht doet aan de letter maar vooral ook aan de geest van de Bijbel.’’ Hij schrijft: ‘’Vervolgens heb ik geprobeerd om vanuit dit model het probleem (sic!) van de homoseksualiteit te benaderen. (…) Als je deze methode volgt is het verrassend hoe eenvoudig de boodschap eigenlijk is. Tegelijkertijd is het heel moeilijk te begrijpen waarom dit niet veel eerder is gedaan.’’ .
Een fijne relatie
Goed vind ik dat hij zijn eigen relatie met de thematiek expliciteert. Geboren in 1961, groeide hij op, als jongste van negen kinderen, in ‘’een vrij streng christelijk gezin’’. ‘’Op jongere leeftijd’’ had hij ‘’toch wel wat problemen met zijn homoseksuele geaardheid.’’ – In zijn formuleringen is Bosgoed soms wat geitenwollensokken en omslachtig. Als negenendertigjarige schreef hij zijn boek in eerste instantie in verband met een ‘’onbereikbare liefde’’: voor een man die, volgens informatie van de uitgeverij, ‘’weliswaar toegaf ook homoseksueel te zijn, maar had besloten om celibatair door het leven te gaan vanwege zijn katholieke achtergrond’’. Jaja. Het gegeven bracht Harry tot het inzicht dat hij zelf zijn geaardheid, opvoeding en geloof in relatie tot elkaar onvoldoende had doordacht. Secundaire literatuur die hij las overtuigde hem niet, omdat a priorioordelen van auteurs, in welke zin dan ook, daarin zo duidelijk doorwerkten. Daarom besloot hij de Bijbel zo onbevangen mogelijk van kaft tot kaft te gaan lezen. Hij maakt in deze aanspraak op een mate van objectiviteit die anderen, meestal Bijbelwetenschappers en vaktheologen met hun ‘’voor gewone mensen (…) vrijwel onnavolgbare verhandelingen,’’ volgens hem meestal missen. Een eerste editie van zijn boek verscheen in 2006 onder pseudoniem, - een tekenend en tragisch gegeven. Titel was Onze liefde is goed. Reactie daarop van Tiny Muskens, van 1994-2007 bisschop van Breda: “Daar ga je geen aandacht mee trekken Harry’’. Het boek wordt door de uitgeverij, vanwege de achtergrond van het tot stand komen ervan, gekarakteriseerd als ‘’mogelijk de meest ingewikkelde liefdesbrief ooit.’’ De brief kwam echter aan! Want inmiddels heeft Bosgoed met de katholieke man in kwestie al negentien jaar lang ‘’een fijne relatie’’. Ontroerend natuurlijk. Vraag is of hij, nu hij het boek nogmaals publiceert, maar nu onder eigen naam, gelukkig maar, en met als titel een uitdagend statement, ook ‘’de rest van de wereld’’ voor zijn visie gaat winnen. Tja, je moet de hoop nooit opgeven en je doelen niet te laag stellen. Hoe overtuigend is zijn betoog?
Gay simpelweg okay
Het gegeven dat de woorden over de man die ‘’het bed niet mag delen zoals met een vrouw, dat is gruwelijk’’, wél in de eerste Mozaïsche wetgeving, in het Bijbelboek Leviticus voorkomen, maar niet in de herformulering van diezelfde wet, waaraan je niets mag toevoegen of afdoen zoals er bij wordt vermeld, in Deuteronomium, doet Bosgoed concluderen dat reeds Mozes zelf de geciteerde woorden in Leviticus heeft afgeschaft. ‘’Kennelijk vond hij gay dus toch okay!’’ Het gegeven dat Jezus zich hierover nooit heeft uitgelaten, interpreteert hij in het verlengde hiervan: ‘’(…) ook Jezus (moet) gedacht hebben dat gay simpelweg okay is.’’ Deze laatste van Bosgoed geciteerde zinnetjes klinken nogal naïef en impliceren natuurlijk een anachronisme van jewelste; - alsof men in Bijbelse tijden al vertrouwd was met de relatievormen die binnen onze huidige wereld samenhangen met dit concept ‘gay’, quod non natuurlijk. De wijze waarop anderzijds in de Bijbel de verhouding tussen David, de toekomstige koning van Israël, en Jonathan, de zoon van Davids voorganger Saul, wordt geschilderd, alsook de verhouding tussen Jezus en ‘’de leerling die hij liefhad’’, Johannes, sluit qua sfeer nochtans duidelijk wél aan bij de intiem-erotische sfeer zoals we die ook vinden in het Bijbelse Hooglied waarin het om een man-vrouwverhouding gaat. Voor liefdevolle betrekkingen van welke aard ook, kan de Bijbel hoe dan ook een inspiratiebron zijn zo begrijp ik Bosgoeds visie. In Jezus’ leven en kruisdood ging en gaat het om liefde en vergeving als hart en kern van Gods wet zoals door Mozes in eerste en tweede, herziene, versie opgetekend. Door het Apostelconcilie dat in het jaar 64 in Jeruzalem bijeenkwam, werd de visie van de christenvervolger en tot volgeling van Jezus geworden Paulus bevestigd, dat een strikt leven volgens de letter van alle regels van de (tweede!) wet van Mozes niet langer nodig en zelfs niet langer goed is. Daarmee wordt de afstand tot Leviticus nog weer groter.
Klip en klaar
Alleen de tien geboden, de wet van de liefde tot de naaste en vermijden van ‘ontucht’ bleven op dat moment van belang geacht. ‘Ontucht’ wordt door Bosgoed uitgelegd in de zin van afkeuring van wellust, - ‘’pure lustbeleving zonder liefde’’, die volgens hem ‘’volgens de Bijbel zondig is, klip en klaar.’’ Zolang het om liefde gaat is het goed, óók als het om mensen van gelijk geslacht gaat. Dus hij en zijn vriend zitten goed! Bosgoed staat uitvoerig stil bij thema’s als masturbatie (waarmee ‘’talloze jongens (…) angstig zijn gemaakt’’) en de anale penetratie binnen homorelaties (die daarin volgens hem feitelijk meestal een veel minder grote rol speelt dan vaak wordt verondersteld). Het gaat om de intentie waarmee seks wordt beleefd stelt hij. Dient die de liefde of niet? Hij heeft er een goed oog voor dat allerlei ‘eigenaardigheden’ van homo’s en van de wijzen waarop die hun seksuele leven c.q. hun liefdesleven vaak hebben vormgegeven, ‘in het verborgene’, een duidelijk effect ook zijn van hoe samenleving en kerk altijd met hen zijn omgegaan. De effecten daarvan ijlen volgens hem nog heel lang na. Zo leven veel homo’s nog altijd in een voor hen tegennatuurlijk (!) heteroseksueel huwelijk. Hoe homo’s ‘het’ doen, daar kunnen anderen en ook ‘de kerk’ als zodanig maar beter buiten blijven is per saldo zijn verstandige visie. Behalve het ‘verbod op ontucht’, bleef het Apostelconcilie van Jeruzalem toch ook nog enkele voorschriften in verband met bepaald voedsel urgeren, voorschriften die intussen ver van ons afstaan. Anders dan Bosgoed vraag ik mij in het verlengde hiervan af in hoeverre in ons huidig tijdsgewricht termen als ‘ontucht’, ‘wellust’, ‘onkuisheid’ en ‘zonde’ gezondheid, verhoudingen en levensgeluk van mensen op relationeel en seksueel gebied dienstig blijven. Zijn zulke termen en scrupuleuze manieren van denken die erdoor worden gegenereerd niet vooral oorzaak van problemen?
Zo klaar als een klontje
Een zeker ‘Bijbelfetisjisme’ zoals ik dat noem, een obsessioneel, dus onvrij, bezigzijn met de Bijbel en zich in allerlei bochten wringen om daaraan maar te beantwoorden, is ook Bosgoed niet geheel vreemd zo is mijn indruk. ‘Waar je mee omgaat,’ je mee uiteenzet, de letterknechten van de Bijbel die op onze kerken zo’n zwaar stempel kunnen zetten in zijn geval, ‘daar word je mee besmet’. Zo valt mij ook op hoe Bosgoed bepaalde op de Bijbel gebaseerde soms wat naïef voorgestelde traditioneel christelijke voorstellings- en denkschema’s presenteert alsof het allemaal zoete koek is en zo klaar als een klontje: ‘’Het Oude Verbond tussen God en de Israëlieten is gesloten tijdens de 40-jarige tocht door de woestijn (…)’’, ‘’(…) de Tien Geboden (…) komen (…) via Mozes rechtstreeks van God’’ (datzelfde beweren moslims over Mohammed en de Koran), ‘’Kort voor zijn dood heeft Hij tijdens het Laatste Avondmaal een Nieuw Verbond met de mensen gesloten hetwelk juist door zijn dood is ’bekrachtigd’: de Verlosser heeft ons daarmee verlost van de oog-om-oog, tand-om-tandmentaliteit van het Oude Verbond en de zon en de zonden die op basis daarvan zijn gedefinieerd.’’ In zo’n wijze van voorstellen werken mijns inziens beelden van de hemel als ‘de grote regiekamer’ en van het wereldtoneel als een marionettentheater duidelijk door. En het doet naar mijn smaak geen recht aan het duizelingwekkend geschakeerd bont palet dat en die fantastische onuitputtelijke inspiratiebron die de Bijbel en die Jezus Christus zijn c.q. kunnen zijn, duizelingwekkend geschakeerd zoals de levens van afzonderlijke mensen, homo’s en hetero’s en anderen binnen en buiten dat schema.
Uiterst verheugend
Nochtans heb ik schik in Bosgoeds werk. Want zijn benadering is fris, fier, warmbloedig, diepgravend, zorgvuldig (hij heeft de concepttekst van z’n boek voorgelegd aan deskundigen en hun opmerkingen verdisconteerd), uitdagend en soms grappig. Alle waardering dus daarvoor, voor hem. De boeiendste aspecten vind ik verschillende in zekere zin neventhema’s die hij behandelt, zoals (vooral Engelstalige!) Bijbelvertalingen die evident getuigen van antihomoseksuele agenda’s en die gewoon tot bloedvergieten hebben geleid. Gretig waren reformatorische kerken daarin soms Roomser dan de paus. Verbijsterend op het erf van de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland is dan weer hoe men bij ons de term ‘onkuisheid’ in de vertaling van de tien geboden in de universele Katechismus van de Katholieke Kerk heeft geparachuteerd, ik heb het nog even nagekeken: dit zelfs in afwijking van de Latijnse versie van diezelfde Katechismus. Bosgoeds hoofdthese: dat de Bijbel zelf getuigt van een ingrijpende ontwikkeling doorheen de eeuwen van het ontstaan ervan, dat zulks ook repercussies heeft gehad voor de Bijbelse visie op intieme betrekkingen tussen mensen van gelijk geslacht en dat er vanuit dit Bijbels perspectief gerust mag worden verder gedacht en het levensgeluk van hedendaagse homo’s niet meer hoeft te belasten en te bederven, lijkt mij onontkoombaar en uiterst verheugend.
Pierre Valkering (portretfoto) is gesuspendeerd priester van de Rooms-Katholieke Kerk
Gay is Okay. Jezus en Mozes eindelijk begrepen (2025)
Auteur: Harry Bosgoed. Pagina’s: 278.
ISBN: 978-4-6365-816-4
Uitgeverij: Elikser
Prijs: € 24,50
P.s. Noot van redactie: Op de achterzijde van het boek Gay is Okay wordt een recensie door Maarten van den Diest vermeld met als beschrijving “freelance recensent voor de voormalige Gay Krant.” Dit is gebeurd zonder medeweten van Gaykrant die zeker niet ‘ voormalig’ is. Na correspondentie met uitgever Jitkse Kingma namens Elikser is het volgende toegezegd: “Deze formulering is van mijn website en bij de gegevens voor de boekhandel verwijderd. Het duurt vaak even voordat die verandering overal zichtbaar is.” Helaas blijft dit citaat op de printgave van het boek vermeld.
Bamber Delver, namens stichting Gaykrant
