Door: Erica van Dooren
In "Tot aan de rivier" onderzoekt Elizabeth Gilbert hoe liefde, verlies en betekenis zich tot elkaar verhouden. Elizabeth Gilbert werd wereldberoemd met "Eten, bidden, beminnen". In "Tot aan de rivier" keert zij opnieuw terug naar haar eigen leven, maar ditmaal lijkt zij minder geïnteresseerd in verlossing.
Tot aan de rivier
Sommige schrijvers keren steeds terug naar hetzelfde leven. Niet omdat dat leven verandert, maar omdat zijzelf veranderen.
Elizabeth Gilbert werd wereldberoemd met "Eten, bidden, beminnen", het boek waarmee zij voor veel lezers het gezicht werd van zelfontdekking. Het volgde een bekend patroon. Er ging iets stuk, Gilbert vertrok en kwam veranderd terug.
In "Tot aan de rivier" keert zij opnieuw terug naar haar eigen leven, maar ditmaal lijkt zij minder geïnteresseerd in verlossing.
Het boek draait om haar relatie met Rayya Elias: haar vriendin, geliefde en uiteindelijk ook degene voor wie zij zorgt tijdens ziekte en verslaving.
Dat maakt "Tot aan de rivier" een bijzondere aanvulling op Gilberts autobiografische werk. Waar "Eten, bidden, beminnen" draaide om zelfontdekking, staat hier een liefde tussen twee vrouwen centraal. Niet als symbool of statement, maar als geleefde werkelijkheid. Wat begint als een liefdesverhaal, ontwikkelt zich geleidelijk tot een verhaal over ziekte, zorg en verlies. Over de vraag wat liefde nog kan betekenen wanneer zij iemand niet kan redden.
Toch bleef tijdens het lezen vooral iets anders bij mij hangen. Niet zozeer wat Gilbert meemaakte, maar wat zij met die ervaringen op papier doet.
Wie over zijn eigen leven schrijft, staat voor een lastige keuze. Beschrijf je wat er gebeurde? Of probeer je ook te begrijpen wat het betekent?
Juist daar ligt voor mij de centrale spanning van "Tot aan de rivier".
Gilbert schrijft helder en toegankelijk. Ook wanneer het onderwerp zwaar wordt, blijft het boek gemakkelijk leesbaar. Juist daardoor vallen de momenten op waarop een ervaring niet eenvoudigweg mag bestaan, maar meteen ergens naartoe lijkt te moeten leiden.
Op haar sterkst is Gilbert wanneer zij vertrouwt op de kracht van een scène. Dan wordt het boek rauw, pijnlijk en ontroerend. Minder overtuigend vond ik de passages waarin een ervaring direct wordt voorzien van een verklaring of inzicht. Alsof het leven niet alleen geleefd, maar ook meteen geïnterpreteerd moet worden.
Die spanning tussen het beschrijven van een ervaring en het verklaren ervan maakt het boek voor mij tegelijk het interessantst én het kwetsbaarst.
Het boek gaat over liefde, maar ook over een vraag waar veel memoirs mee worstelen. Hoe schrijf je over verlies zonder het onmiddellijk van betekenis te voorzien? Hoe beschrijf je een geliefde zonder van haar een les te maken?
De titel zegt meer dan op het eerste gezicht lijkt. "Tot aan de rivier" suggereert geen aankomst, geen oplossing en geen overkant. Alleen de plek waar iemand uitkomt. Dat past bij een boek dat de vraag belangrijker lijkt te vinden dan het antwoord.
Waar "Eten, bidden, beminnen" uiteindelijk een bestemming had, blijft "Tot aan de rivier" dichter bij de plek waar betekenis nog niet vastligt.
Niet wat liefde kan redden, maar hoe je schrijft over wat zij niet kan redden.
Elizabeth Gilbert – "Tot aan de rivier"
Vertaling: Mireille Vroege
Uitgever: Cargo
448 p. | ISBN 9789403189116
