Foto: www.fiepwestendorp.nl/fiepamsterdam
Bijna iedereen in Nederland kent haar werk, niet iedereen kent haar naam: Jip en Janneke, Pluk van de Petteflet, Pim en Pom, Otje, Floddertje. De tekeningen van Fiep Westendorp (1916–2004) zijn zo vertrouwd dat we ze meteen herkennen als "die van Fiep". Deze zomer eert het Rijksmuseum haar met een eigen tentoonstelling, zo'n 150 originele tekeningen in twee zalen, te zien van 19 juni tot en met 13 september 2026. Het is een mooi moment om niet alleen naar haar werk te kijken, maar ook naar de vrouw die het maakte. Fiep Westendorp, een eigenzinnig kunstenaar die haar eigen weg koos, financieel onafhankelijk bleef in een mannenwereld, en de liefde vond bij een vrouw.
Een tekenaar met een onmiskenbare hand
Fiep Westendorp wist al jong wat ze wilde worden. Ze studeerde aan de Koninklijke School voor Kunst, Techniek en Ambacht in Den Bosch, waar ze de enige vrouwelijke student was en daarna aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Rotterdam. Na de oorlog vestigde ze zich in Amsterdam en kwam ze terecht bij Het Parool, waar ze tekende voor de vrouwenpagina en de kinderrubriek.
Juist de beperkingen van het krantenwerk maakten haar groot. Smalle kolommen en eenvoudige druktechniek dwongen haar tot soberheid, en zo ontstond haar herkenbare grafische taal: krachtige lijnen, weinig details, en die kenmerkende puntneusjes en wijd uit elkaar staande ogen. Met een paar streken kon ze Pluk vrolijk, eigenwijs of een beetje verdrietig laten zijn. De tentoonstelling laat goed zien hoe geduldig en precies ze werkte: tussen de schetsen, doorhalingen en correcties wordt zichtbaar hoeveel arbeid er schuilging achter wat moeiteloos lijkt.
Bijzonder voor haar tijd was dat ze als zelfstandig, financieel onafhankelijk illustrator door het leven ging, een opvallende uitzondering in een vak waarin destijds weinig vrouwen werkten. Westendorp hield niet van competitie, prijzen of interviews. "Laat mij maar tekenen, dat is het fijnste dat er is," zei ze ooit. Pas laat in haar leven kwam de erkenning: in 1997 ontving ze, 81 jaar oud, de Oeuvre Prijs van de CPNB, en kort na haar dood werd bekend dat ze was benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau.
Foto: Singel Uitgeverijen
Een team met Annie M.G. Schmidt
Westendorps naam is voor altijd verbonden met die van schrijver Annie M.G. Schmidt. Ze leerden elkaar kennen bij Het Parool, en op 13 september 1952 verscheen daar Westendorps eerste tekening bij "Jip en Jan-ne-ke" — aanvankelijk met leesstreepjes voor kinderen die net leerden lezen. Wie de vroegste prentjes ziet, herkent ze nauwelijks: de figuurtjes zijn realistischer geproportioneerd, en pas gaandeweg krijgen ze hun korte beentjes, grote hoofden en puntneuzen.
Samen brachten Schmidt en Westendorp een hele reeks geliefde personages tot leven: Otje, Pluk van de Petteflet, Floddertje, en talloze reclameboekjes. Daarnaast werkte Westendorp met Mies Bouhuys aan de poezen Pim en Pom. Hun samenwerking was hecht; vanaf 1980 woonde Schmidt zelfs twee dagen per week in Westendorps huis aan de Willemsparkweg in Amsterdam. Westendorp koos er bewust voor om in de schaduw van de schrijvers te blijven met wie ze werkte, en vond het niet erg dat Schmidt vaak als enige werd geprezen.
Voor wie het werk met een queer blik bekijkt, is ook Schmidts eigen positie de moeite waard. Ze bewoog zich tussen kunstenaars als Wim Sonneveld, stak in haar liedjes en verhalen graag de draak met burgerlijke moraal, en maakte ongebruikelijke, eigenzinnige keuzes — een geest die ruimte gaf in plaats van veroordeelde. Het is die geest van vrijheid en mildheid die hun gezamenlijke werk tot op de dag van vandaag zo aanstekelijk maakt.
Een van de eerbetoon-beelden in Westendorp’s stad, Zaltbommel
De liefde die lang uit beeld bleef
Fiep Westendorp droeg het hart niet op de tong. Ze hield van stilte, werkte het liefst twaalf uur per dag aan haar tekentafel en bleef ongehuwd. In de jaren veertig had ze enkele verhoudingen met mannen die haar ten huwelijk vroegen, maar ze wilde niet "de vrouw van" worden — ze koos voor haar werk en haar onafhankelijkheid.
De nieuwe biografie Fiep. Leven en werk van Fiep Westendorp (2026), geschreven door Annette Portegies en Gioia Smid, brengt een kant van haar leven in beeld die lang buiten de schijnwerpers bleef. Na de oorlog zocht Westendorp hulp en kwam ze in contact met de psychoanalytica Margot Rehfisch (1908–1994), die haar hartsvriendin werd. Bij haar vond Westendorp, in de woorden van haar uitgever, liefde en veiligheid: een vrouw die haar behoefte aan eenzaamheid begreep en haar de ruimte gaf om te doen wat ze het allerliefste deed — tekenen.
Dat verhaal verdient het om verteld te worden. Niet om Westendorp alsnog een etiket op te plakken dat ze zelf nooit droeg, maar omdat haar leven laat zien dat liefde tussen vrouwen in de twintigste eeuw bestond, gewoon, naast het tekenwerk en het succes, ook al werd er zelden hardop over gesproken. Dat een illustrator die generaties kinderen heeft gevormd haar diepste verbondenheid deelde met een vrouw, is geen voetnoot. Het is onderdeel van wie ze was.
Wat je in het Rijksmuseum ziet
De tentoonstelling, samengesteld met conservator Marian Cousijn en kunsthistorica Gioia Smid — jarenlang Westendorps vriendin en de schatbewaarder van haar archief — geeft een veelzijdig beeld van haar oeuvre. Naast de iconische boekillustraties hangen er vroege schetsen, persoonlijke tekeningen, werk voor Het Parool en minder bekende reclametekeningen en affiches. Alle originele tekeningen, inclusief correcties en aantekeningen, zijn bewaard gebleven, en juist die kladjes maken zichtbaar hoe haar beeldtaal stap voor stap ontstond. De vormgeving is van Irma Boom Office; bij de tentoonstelling verscheen een monografie van kunstcriticus Hans den Hartog Jager.
Er is bovendien veel te beleven voor families: een speurtocht door de zalen, het Fiep-Lab waar je zelf aan de slag gaat, een audiotour met Pim en Pom en theatervoorstellingen in het Auditorium.
Het is een feest van herkenning. Maar het is ook een uitnodiging om scherper te kijken — naar het vakmanschap achter de eenvoud, en naar de vrouw die liever tekende dan praatte, en die haar leven inrichtte precies zoals zij dat wilde.
Fiep Westendorp — Rijksmuseum, Amsterdam. 19 juni t/m 13 september 2026.
Bronnen
- Rijksmuseum, "Fiep Westendorp" (tentoonstellingspagina) en persbericht "Rijksmuseum viert Fiep Westendorp met tentoonstelling" (31 maart 2026), rijksmuseum.nl
- Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland (Huygens ING), lemma "Westendorp, Sophia Maria (1916-2004)", auteur Vera Weterings
- Annette Portegies & Gioia Smid, Fiep. Leven en werk van Fiep Westendorp (Querido Facto, 2026); persbericht en recensie via boekenbijlage.nl en athenaeumscheltema.nl
- Hans den Hartog Jager, Fiep Westendorp (Rijksmuseum, 2026; catalogus/monografie)
Fiep Amsterdam bv / Fiep Westendorp Foundation, fiepwestendorp.nl
