Door: Remco van Dam. Foto boven: Thomas Nolf
Een geheime romance tussen twee soldaten tegen de achtergrond van de Eerste Wereldoorlog. Coward is de derde film van regisseur Lukas Dhont en tevens de Belgische inzending voor de Oscars. In deze emotionele film zien we de introverte Pierre zijn weg zoeken in de zinloosheid van de oorlog. Terwijl de flamboyante Francis met een groep ‘afgedankte’ militairen theater maakt. De Gaykrant spreekt de jonge regisseur en scriptschrijver.
Goesting
Het idee om Coward te maken begon een aantal jaar geleden. De regisseur stuitte op foto’s van soldaten die tijdens de Eerste Wereldoorlog theater maakten.
‘Ik was enorm verbaasd was omdat ik dit soort beelden niet kende. Sommige mannen speelden vrouwenrollen. In een oorlog die heel viriel wordt voorgeschoteld is dit een omkering van verwachtingen. Toen ontstond bij mij de goesting om er een film over te maken, om binnen het genre oorlogsfilm de codes op zijn kop te zetten.’
Volgens Dhont werden mannen in vrouwenrollen sterk geadoreerd.
‘Soldaten voelden een enorm gemis naar het andere geslacht. De meeste van hen hadden schrik dat ze hun moeders of geliefden nooit meer terug zouden zien. De illusies van vrouwen waren voor hen enorm belangrijk. En zo is de personage van Francis ontstaan. De jongeman die op toneel een jurk draagt en in een wereld vol dood en destructie het leven brengt.’
Witte veren
De andere centrale rol: Pierre schreef hij vanuit een heel ander oogpunt.
‘Er was toen veel propaganda rondom het meevechten. Mannen die weigerden waren lafaards en kregen van vrouwen witte veren uitgedeeld. Laf zijn was het ergste wat bestond. Toch zijn er in het Belgisch leger een 150tal gedeserteerd. Deze mannen zijn waarschijnlijk naar Zwitserland of Spanje gevlucht en hebben daar een onzichtbaar leven geleid.’
Dhont voelt een enorme bewondering voor hun moed.
‘In een tijdperk dat iedereen geïndoctrineerd werd om te vechten zijn er mannen geweest die nee hebben gezegd tegen deze cirkel van geweld. Zij bevrijdden zich van het groepsdenken, van de groepsdwang.’
Boerenzoon
Dhont werkte al eerder met hoofdrolspelers die nauwelijks tot geen ervaring hadden met acteren. Voor Coward ging hij zelfs op een ongebruikelijke manier casten.
‘Ik had een fixatie op een échte boerenzoon. Dus ben ik gaan zoeken op een agricultuurschool (landbouwschool). Op de speelplaats zag ik Emmanuel: afwezig, heel timide, in zichzelf gekeerd. Hij is het omgekeerde van een acteur, maar wel zoals ik Pierre voor me zag.’
Hij vroeg Emmanuel Macchia om in zijn film te spelen. De student was verbaasd maar ook gevleid. Dus hij zei ja. En naarmate Dhont hem vaker zag werd zijn professionele liefde alleen maar groter.
‘Ik heb hem gecombineerd met Valentin Campagne. Dat was een gewaagde keuze want die is juist luid, erg aanwezig en voortdurend op zoek naar andermans blik. In deze combinatie van extremen ontstond een bijzondere spanning. Een spanning die ik zocht voor de film.’
Ook Campagne had weinig acteerervaring. Daarom repeteerde Dhont maanden met ze voor de opnames begonnen. Deze voorbereiding wierp zijn vruchten af: op het festival van Cannes deelden beide debuterende acteurs de prijs voor beste hoofdrolspeler.
Camouflage
De romance tussen Pierre en Francis mag opmerkelijk heten. In het België van 1914 waren geen voorbeelden van homoseksuele relaties. Toch begrijpt Dhont wel hoe de ruimte voor hun liefde kon ontstaan.
‘Door de oorlog komen mannen uit uiteenlopende klassen en milieus samen. Daardoor ontstaan nieuwe verhoudingen en gelden er andere spelregels. Plots zijn ze bevrijd van de maatschappelijke codes die hun leven normaal bepalen. Plots kunnen ze liefhebben. Het absurde is wanneer de oorlog stopt, deze vrijheden weer worden afgenomen. In het verleden hebben ongelooflijk veel mensen elkaar liefgehad zonder dat de wereld dat mocht weten. En dus zijn deze liefdes volledig gecamoufleerd door het leven gegaan. Pierre en Francis zijn een ode aan die liefdesverhalen.’
Macaber
Als oorlogsfilm slaat Coward bewust een andere weg in. Zo blijven gevechten aan het front buiten beeld.
‘Ik wilde juist op het slagveld zijn na de actie. Wanneer we moeten omgaan met de impact van die gevechten. Lichamen worden naar achter gesleept. Materiaal wordt opnieuw naar voren gehaald, want er moet nog meer vernield worden. Ik heb de logistieke hel verbeeld die de oorlog als een industrie laat zien.’
De film toont tegelijk hoe soldaten de tijd doden buiten het slagveld.
‘Ze blijven onder andere in leven met zang en dans, hoe macaber ook. Ik noemde het project in een vroeg stadium gekscherend een musical over repressie. Alle teksten die de soldaten zingen doen alsof er niets aan de hand is. Alles wat angst oproept of pijn doet wordt weggestoken onder een glimlach. Zoals we eigenlijk onze jongens nog altijd opvoeden.’
Monsters
Deze onderdrukking van angsten helpt misschien voor dat moment maar niet op de lange duur. Volgens Dhont eindigt de oorlog niet als de vrede komt.
‘Mannen keren getraumatiseerd terug naar een samenleving die geen taal voor hen heeft. Geweld sijpelt door in de huiskamers. Zonen zien hun vaders omgaan met monsters. Pierre vindt de kracht en een route om aan dit lot te ontkomen. Ook al moet hij voor deze vrijheid een hoge prijs betalen: onzichtbaar worden. Je authentieke zelf te zijn, los van de groep, vergt enorm veel moed.’
Coward draait vanaf 22 oktober in de bioscoop