Voor Gaykrant sprak hoofdredacteur Bamber Delver met Michiel Klaassen en Menno Sedee, auteurs van het boek ‘Tussen feest en protest. Het verhaal van de Amsterdamse Pride’. Een geschiedenisboek en journalistieke reconstructie van dertig jaar Pride in Amsterdam, en wat daaraan voorafging.
Jullie boek heet Tussen feest en protest. Wat voor boek wilden jullie schrijven toen jullie eraan begonnen?
Michiel: “Het idee ontstond eind 2022. Er speelde toen veel rondom de Pride. Stichting Pride Amsterdam en Queer Amsterdam spraken af dat ze allebei een week Pride zouden organiseren. En Stichting Pride Amsterdam haalde de WorldPride van 2026 binnen.”
Menno: “We waren eerst van plan te schrijven over de Pride-organisatie en de rol van de gemeente. Gaandeweg beseften we dat alleen de bestuurlijke kant niet genoeg was. Pride gaat uiteindelijk over mensen. Dus naast hoe Pride tot stand is gekomen in de afgelopen jaren, wilden we laten zien wat Pride heeft betekend voor de samenleving en voor individuen.”
Foto: Fenna Jensma
Opvallend is de schrijfstijl. Het boek staat grotendeels in de tegenwoordige tijd. Het boek leest alsof je er als lezer bij bent, alsof je in een kamer zit waar tientallen mensen binnenkomen, praten, ruzie hebben, feesten. Het is een bijna filmische stijl te noemen.
Michiel: “Die stijl is heel bewust. We wilden een toegankelijk en meeslepend boek schrijven, in de huid kruipen van de hoofdpersonen." Menno: “Daarom vroegen we tijdens interviews niet alleen naar gebeurtenissen, maar ook naar details zoals wat ze aan hadden, hoe ze zich voelden, dan kun je beter beschrijven wat er allemaal is gebeurd.”
Tegelijkertijd roept die stijl vragen op. Er staan veel emoties en persoonlijke conflicten in. Als lezer weet je niet altijd waar iets vandaan komt, er staan soms behoorlijke sterke bewoordingen in over mensen die binnen Pride actief zijn of waren.
Menno: “Als mensen een ander beschuldigen, is dat altijd bij die ander gecheckt. Dialogen die in het boek staan hebben we uit vergadernotulen en e-mails, en zeker van de laatste periode is veel video beschikbaar. In totaal hebben we ongeveer 150 mensen gesproken, maar die lees je niet allemaal in het boek.” Michiel: “Bovendien hebben betrokkenen passages gecontroleerd waarin zij centraal stonden.”
Een ander opvallend element is de hoeveelheid conflicten, is dat geruzie inherent aan emancipatiebewegingen?
Menno: “Deels wel. Als het om emancipatie gaat is het niet altijd duidelijk welke kant het op moet. En als daarover conflicten ontstaan, dan gaan die vaak over wie mensen ten diepste zijn.” Michiel: “Conflict is menselijk: krantenartikelen over Ajax staan ook bol van ruzie. Daartegenover zijn er mensen bij de Pride die jarenlang stilletjes achter de schermen werken. Dat ontroert mij. Die verhalen staan ook in het boek.”
Vooral de persoonlijke verhalen maken veel indruk, de impact die Pride heeft is zo waardevol, of je aan de kant staat of op een boot staat. Het is tegelijkertijd anoniem - omdat je opgaat in de kolkende massa - als diep persoonlijk.
Michiel: “Pride is inderdaad iets collectiefs en iets diep persoonlijks. Dat is een belangrijke boodschap van ons boek.”
Menno: “Mensen hebben levensveranderende ervaringen opgedaan op de boot. Zij konden ons goed uitleggen hoe het voelt om op een boot te staan, zoals Danny Hoekzema die de eerste jongerenboot organiseerde. Je vaart niet alleen langs duizenden mensen, in het centrum van de aandacht, maar je wordt zelfs toegejuicht. Je wordt gevierd. Een grotere erkenning voor wie jij bent bestaat haast niet.”
Naast het feesten beschrijven jullie ook de kritiek op Pride.
Menno: “Er is de discussie over de rol van bedrijven. Pinkwashing. Als je als bedrijf meevaart moet je goed zijn voor je queer werknemers en queer mensen in de wereld. Maar er heeft een verschuiving plaatsgevonden. Voor een deel van de regenbooggemeenschap moet je als bedrijf ook goed zijn voor de wereld. Duurzaam zijn, geen mensenrechten schenden.”
Michiel: “Een andere kritiek is de diversiteit, of beter gezegd het gebrek eraan. Pride is de afgelopen decennia diverser geworden, zoals met de verschillende commissies zoals Lesbian, Trans, Religious Pride. Maar de kritiek is: diversiteit is niet iets dat je kunt afvinken met een commissie. Dat moet door de hele organisatie zitten.”
De titel van jullie boek is actueler dan ooit. Wereldwijd neemt de weerstand tegen lhbtiq+-rechten toe. Hoe verandert Pride daardoor? Wordt Pride daardoor weer meer protest dan feest?
Michiel: “Je ziet boten politieker worden. Mensen die langs de kant staan, staan daar nu vaker bij wijze van steunbetuiging.” Menno: “We zijn ook naar Boedapest Pride gegaan. Eerst dachten we dat het niet relevant zou zijn voor ons boek. Boedapest, waar de Pride werd verboden, leek ons zo anders dan Amsterdam. Maar dat niet zo. De voorzitter van de Boedapest Pride zei: het verbod is niet uit de lucht komen vallen, dat is een proces van vijftien jaar geweest. Dus let op de kleine stapjes.” Michiel: “Ook in Nederland wordt die weerstand groter. Daar moeten we heel scherp op zijn. Tegelijkertijd zie ik ook hoopvolle signalen: er zijn allemaal mensen opgestaan.” Menno: “Ik denk wel dat Pride altijd feest én protest is geweest. Glenn Helberg kon me dat goed uitleggen, die vaarde al sinds 1997 mee met een vriendengroep. En hij zei: alleen al meevaren als bruine man op een boot is protest. Tussen feest en protest kan je niet echt van elkaar onderscheiden. Een protestmars is ook vaak best gezellig, met trommels en feest. Het is niet alleen protest. Vandaar de titel, om te laten zien dat het niet eenduidig is.”
Er zijn nog veel andere Prides in Nederland.
Menno: “We hebben even getwijfeld of we ook andere lokale Prides wilden beschrijven maar hebben het bij de hoofdstad gehouden omdat die zo veel langer bestaat. We hebben een kaart opgenomen met andere Prides in het boek en daar zie je dat de meeste andere Prides nog maar een paar jaar bestaan, en soms een jaartje hebben overgeslagen. Daar is nog niet veel geschiedenis over te vertellen. Die hangen soms af van een enthousiaste vrijwilliger.” Michiel: “We vertellen ook de voorgeschiedenis van de Pride, met Joke Swiebel die de eerste homodemonstratie organiseerde, en over de eerste homoprotestmars in 1977. Dat gaat natuurlijk over heel Nederland.”
Welk hoofdstuk zouden jullie over een jaar aan het boek willen toevoegen?
Michiel: “Die gaat dan sowieso over WorldPride 2026. We moesten het manuscript te vroeg inleveren om daar meer over te schrijven dan wat nu in het boek staat.” Menno: “Met onze epiloog kijken we al een beetje in de toekomst: welke kant gaat het op met de politieke weerstand? Meevaren als bedrijf voelt nu veel meer als een statement in plaats van een reclamestunt. Dat is in korte tijd veranderd.”
Tussen Feest En Protest, het verhaal van de Amsterdamse Pride
ISBN 9789046836156 / Uitgeverij Nieuw Amsterdam
- Michiel Klaassen (1988, Zutphen) is onderzoeksjournalist bij NH Nieuws. Hij werkte eerder voor AT5, NOS op 3 en RTL Nieuws in New York.
- Menno Sedee (1992, Den Bosch) is (eind)redacteur bij NRC, en schrijft over gender en seksualiteit. Hij schreef eerder voor Vrij Nederland en Winq.