Margreet Dolman zag in januari van dit jaar Sarah. Oftewel; de alter-ego van Paul Haenen bestaat vijftig jaar. Om die mijlpaal te vieren is er nu een kloek boek van bijna driehonderd pagina’s vol verhalen, foto’s, interviews en anekdotes. Allemaal ter ere van deze unieke dame. Want uniek, dat is ze. En ook volkomen verweven met haar schepper Paul Haenen, die eind april tachtig wordt. Jeroen Krabbé: ‘Eigenlijk is Dolman een buikspreekpop die op schoot zit bij Paul.’
Door: Anne-Rose Mater-Bantzinger
Margreet Dolman was in januari 1976 voor het eerst te horen in een uitzending van de toenmalige zender STAD/Radio Amsterdam. Ter gelegenheid van haar vijftigste levensjaar is er een fraai hardcover-boek van bijna driehonderd pagina’s. Het boek 50 Jaar Margreet Dolman – Hoogtepunten uit een Grensverkennend Leven is geschreven door Paul Haenen in samenwerking met Dammie van Geest – al 53 jaar Haenens partner en de man die Dokter Valentijn belichaamt – en Ivo van Woerden. Een citaat van Haenen: “Het is leuk om dingen te zeggen en te doen die je normaal niet hoort te zeggen of hoort te doen. Uit het keurslijf breken en de vrijheid opzoeken.
Zondag 1 februari was er een Margreet Dolman Gala in de grote zaal van het Concertgebouw. De circa tweeduizend stoelen waren razendsnel uitverkocht en de avond was een immens succes. Met, behalve de jubilaris als stralend middelpunt, ook een hoofdrol voor Dammie – Dokter Valentijn – van Geest en de gasten waren onder anderen Brigitte Kaandorp, Ellen ten Damme en Benjamin Herman. In de zaal zaten veel prominenten, onder wie Hanneke Groenteman, Michiel van Erp, Coen Verbraak, Petra en Cees Holtkamp en zelfs demissionair primier Dick Schoof. Paul Haenen beschreef het Margreet Dolman Gala de volgende dag als niet geen gewoon een warm bad, maar ‘een bruisend heet bad vol enthousiasme, liefde en feestelijkheid’. Het succes smaakt naar meer. Hij voel er veel voor om van deze avond een jaarlijks terugkerend gala van te maken. De livestream van het gala is nog zeven etmalen na 1 februari voor 12,50 euro te zien via www.bettyasfalt.nl. Overigens geven Margreet Dolman, dominee Gremdaat en Dokter Valentijn in Theater De Richel (voorheen het Betty Asfalt Complex) op woensdag 4 en donderdag 5 februari extra voorstellingen van Margreet Dolman brengt warmte en dominee Gremdaat wijst de weg.
Foto: Steven brons
Er was geen geld voor Adèle
Het fraaie boek is een blijvend aandenken aan La Dolman. Natuurlijk weet iedereen dat Margreet Dolman eigenlijk niet bestaat, maar dat maakt deze dame niet minder echt. Opnameleider René Verhagen zegt in het boek: ‘Ik heb Margreet Dolman nooit als verklede man gezien, ik accepteerde gelijk dat het Margreet was, een echt personage.’ Iedereen praat over Margreet als ‘ze’ en ‘haar’. Wat een halve eeuw geleden op de regionale radio begon als een door Paul Haenen geschreven serie over een vrouw die vertelt over belevenissen in haar stad, groeide uit tot een tijdloos fenomeen. Het was aanvankelijk de bedoeling dat Adèle Bloemendaal de tekst zou inspreken. Zo’n vrouw had Paul Haenen voor ogen. Maar er was geen geld voor Adèle. Toen is Haenen, die toen dertig was, het zelf maar gaan doen. Margreet Dolman was geboren.
Margreet Dolman: Margreet op de vensterbank met Freek Bartels, Nelly Frijda, Liesbeth List, Sanne Wallis de Vries, Hans Klok, Ronnie Tober, Tygo Gernandt, Tineke Schouten en Tonny Eyk (foto’s Mike Starink)
Het fraaie jubileumboek staat vol vermakelijke verhalen uit de radio STAD-tijd, er is aandacht voor liedjes, er staan verhalen en gedichten in het hoofdstuk ‘Dingen die men niet zegt’, er zijn anekdotes uit voorstellingen, citaten en foto’s van ‘vensterbankgesprekken’ met beroemde Nederlanders. Margreet Dolman interviewde hen op de vensterbank van het voormalige Betty Asfalt Complex. Van Ellie Lust tot Erwin Olaf, van André van Duin tot Liesbeth List (zij leende Paul Haenen ooit een pruikje bij zijn eerste optreden als Margreet Dolman), van Hans Klok tot Nelly Frijda, van Tonny Eyk tot Ronnie Tober.
Het boek schetst een volledig portret van de mens Margreet Dolman en haar gevoelens. Het is een informatief en grappig boek. Paul Haenen vertelt dat zijn alter-ego nooit anders heeft geheten: ‘Ze was er gelijk. Het is ingewikkeld met namen. Die moeten nooit te komisch zijn, maar ook niet echt bestaan. ‘Dolman’ is eigenlijk een grensgeval: ‘dol’ en ‘man’. Maar je had toen ook ‘Dick Dolman’, een bestaande Kamervoorzitter. Ik heb wel eens gezegd dat we familie waren en Dick Dolman heeft dat toen bevestigd.’ Haenen ziet Margreet Dolman als een uitbreiding van zijn journalistieke interviewmogelijkheden: ‘Als Dolman kun je meer vragen, doorschieten, waardoor het ook onvoorspelbaarder wordt welke kant het interview uit gaat […..] Het is juist zo leuk om niet normaal te doen, om over de schreef te gaan.”
‘Creatief amuseur’
Veel prominenten vertellen liefdevol over Margreet in hoofdstukken die telkens ‘Nu hoort u het ’s van een ander’ heten. Jeroen Krabbé zegt over de interviewtechniek van Margreet Dolman: ‘Het is niet een trucje, het is niet een manier van grappig doen of koketteren, het is écht. Paul is echt geïnteresseerd in mensen, in de absurde kant van mensen […..] Eigenlijk is Dolman een buikspreekpop die op schoot zit bij Paul.’ Theaterjournalist Hein Janssen zegt: ‘Margreet is een eigenzinnige leeftijdsloze vrouw. [….] Paul is programmamaker, schrijver, uitvoerend artiest, kunstenaar. Misschien moet je hem wel ‘creatief amuseur’ noemen. Hij is een genre op zich.’
Margreet Dolman: Dammie en Margreet in de deuropening van het voormalige Betty Asfalt Complex; nu Theater De Richel (foto Mike Starink)
Margreet Dolman kreeg landelijke bekendheid, toen ze van 1978 tot 1980 aan het einde van elke Sonja’s Goed Nieuws Show live in de uitzending opbelde en haar ongezouten mening gaf over wat ze had gezien. Sonja Barend: ‘Ze zei altijd wat ze op haar hart had. Ze kon ontzettend geestig uit de hoek komens en ze kon ook ontregelend zijn. Of juist weer to the point, vinnig, maar nooit vals of gemeen […..] Dat het mogelijk is dat Margreet Dolman al vijftig jaar bestaat, hangt aan Paul. Dat is een van zijn ongelofelijke eigenschappen: hij kan dat volhouden. En mensen blijven er ook in geloven. Ze komen nog steeds naar het theater om Gremdaat en Dolman te zien. Dat je dat geloofwaardig kunt houden, is een ongelofelijke kunst en kunde.’
Een denkdomein van vrijheid
Jacob Bron, directeur van de Stadsschouwburg Velsen, zegt: ‘Je ziet dat Dolman verzonnen is, want zo ziet een gewoon mens er niet uit. Je ziet dat het een verklede man is, maar je gelooft meteen dat het een heel bijzonder wezen is, dat een eigen leven leidt. Dat iets dat verzonnen is, zo’n waarheid kan zoeken en vinden, vind ik miraculeus. […..] Margreet Dolman is in de afgelopen jaren het Nederlandse equivalent geworden van wat de Engelsen een ‘national treasure’ noemen. Dolman vertegenwoordigt een denkdomein van vrijheid. Ze wil het voor iedereen opnemen en is een evergreen, een klassieker in onze cultuur.’ Na de citaten van Jacob Bron staat handgeschreven commentaar van Margreet: ‘Sommige schouwburgdirecteuren zijn bijzonder hartelijk en komen altijd kijken en na afloop praten, soms kritiek leveren, zo een is Jacob! Lief, attent en bekwaam! En met een fijne vriend, André. Wat kan het theaterleven dan leuk zijn.’
Er staat nog veel meer in het boek: veel over de liedjes, vrijwel altijd op muziek van Clous van Mechelen. Zoals de klassieker Buk nog een keer, maar ook Hé Pot met de tekst ‘Hé kleine pot daar, hé maak’s plezier,/ drink van de liefde en huil nu niet meer./ Omarm je vriendin en ga me haar mede,/ voel toch haar warmte en geniet van haar schede’. Maar ook in dat liedje: ‘Hé kleine nicht daar, hé lekker dier,/ omarm toch de liefde en knies nu niet meer./ Grijp toch je vriend, hé fijne knul,/ voel toch z’n warmte en geniet van z’n lul.’ In het hoofdstuk ‘Dingen die je men niet zegt’ staat ook het gedicht ‘Twee nichten zaten om beurten in elkaars retekindjes. En een lol dat ze hadden’.
‘Emotioneel hoofdredacteur’
Er is ruimschoots aandacht voor het tijdschrift Mens & Gevoelens, dat het Betty Asfalt Complex van maart 1988 tot de zomer van 2017 uitgaf. Met Margreet Dolman als ‘emotioneel hoofdredacteur’: ‘Ze noemen mij op de redactie altijd mama, omdat ik goed kan luisteren en moederlijk overkom.’ Er worden aandoenlijke pagina’s uit het tijdschrift integraal afgedrukt, inclusief de pagina vullende foto ‘jongen met poes’. Dolman fotografeerde een bloedmooie, naakte jongeman. Een poes kijkt aandachtig naar diens geslachtsdeel, dat ruimschoots in beeld is. Elders schrijft ene Maurits aan Margreet het volgende gedicht: ‘Borsten, borsten/ Joebiedoebiedoe/ Zo heten de uiers/ Bij menig koe.’ De reactie van Margreet: ‘Lieve Maurits, ik vind dit persoonlijk een van de beste gedichten die er na de oorlog in de Nederlandse taal zijn verschenen. Het heeft een goed ritme, het is in zekere zin schokkend en toch ook weer speels. Maar vooral bijzonder openhartig.’ (M&G 34)
D66-politicus Jan Paternotte, die op z’n twaalfde tijdens een voorstelling in het Betty Asfalt Complex op het podium bij Margreet mocht komen, zegt in het boek: ‘Margreet Dolman is al vijftig jaar een persoonlijkheid die vrolijk, onbeschaamd en confronterend kan zijn. […..] Margreet zou een goede politica zijn. Het is belangrijk dat je weet wat een politicus denkt, dat iemand niet voorbedachte tekstjes afdraait, niet zo om de dingen heen kletst. Ze zou een goede minister van Onderwijs zijn, van Sociale Samenhang en Cultuur. En ook wel van Media.” Kortom: lang leve Margreet Dolman! Lang leve Paul Haenen! Lang leve Dammie van Geest!
De omslag van het boek (foto Steven Brons, uitgeverij Meulenhoff)
Dammie van Geest, Anne-Rose en Paul Haenen op 28 juni 2024 in het toenmalige Betty Asfalt Complex (nu Theater De Richel) (foto Tom Knoflook)
50 Jaar Margreet Dolman – Hoogtepunten uit een Grensverkennend Leven is uitgegeven door Meulenhoff (ISBN 978-90-896-8399-1) kost 25 euro. Zie: www.meulenhoff.nl
Foto’s Steven Brons, Mike Starink en Tom Knoflook. De live stream van het Margreet Dolman Gala kan voor 12,50 euro een week tot een week na 1 februari worden bekeken via livestream op www.bettyasfalt.nl En er zijn woensdag 4 en donderdag 5 februari in Theater De Richel (voorheen Betty Asfalt Complex) extra voorstellingen van ‘Margreet Dolman brengt Warmte en Dominee Gremdaat wijst de Weg’