Henk Nijmeijer is Regenboogambassadeur Drenthe en auteur van het pas verschenen boek Kleuren van gelijkheid. Een pleidooi voor lhbti+ acceptatie, vrijheid en inclusie’. Voor Gaykrant schrijft hij regelmatig over zijn ervaringen en visie. Ditmaal: ‘Vrijheid vraagt meer dan een wet.’
Door: Henk Nijmeijer, regenboog ambassadeur Drenthe
Juni is wereldwijd de maand van Pride. Een maand waarin aandacht wordt gevraagd voor zichtbaarheid, vrijheid en gelijke rechten van lhbti+ personen. Dit jaar krijgt die maand voor Nederland een bijzondere betekenis. Amsterdam verwelkomt WorldPride, het grootste internationale Pride-evenement ter wereld. Onder het thema Unity komen mensen uit alle continenten samen om te vieren wat is bereikt, maar ook om aandacht te vragen voor wat nog steeds niet vanzelfsprekend is.
Die keuze voor Amsterdam is geen toeval. In 2026 is het precies 25 jaar geleden dat Nederland geschiedenis schreef als het eerste land ter wereld waar twee mensen van hetzelfde geslacht met elkaar konden trouwen. Op 1 april 2001 werden in Amsterdam de eerste huwelijken voltrokken. Wat toen wereldwijd als revolutionair werd gezien, geldt inmiddels voor velen als een vanzelfsprekend onderdeel van onze rechtsstaat. Een jubileum als dit nodigt uit om te vieren. Maar het vraagt ook om reflectie. Wat zegt deze mijlpaal over waar we vandaag staan? Zijn we vijfentwintig jaar later niet alleen juridisch gelijk, maar ook werkelijk vrij?
Op papier is er veel bereikt. Het huwelijk is opengesteld, rechten zijn verankerd, en Nederland wordt internationaal nog altijd gezien als gidsland. Maar wie beter kijkt, ziet een ander verhaal. Acceptatie is geen rechte lijn gebleken. In gesprekken met jongeren, in meldingen van discriminatie en in het publieke debat wordt zichtbaar dat vanzelfsprekendheid onder druk staat. Dat maakt dit jubileum dubbel. We vieren een verworven recht, maar zien tegelijk dat de praktijk weerbarstig is.
In de beginjaren na de invoering van de Wet openstelling huwelijk bestond er nog ruimte voor ambtenaren van de burgerlijke stand om zich aan deze taak te onttrekken. Vanuit persoonlijke overtuiging konden zij weigeren een huwelijk te sluiten. Het lijkt inmiddels bijna onvoorstelbaar, maar het laat zien dat wettelijke gelijkheid niet automatisch betekent dat die gelijkheid ook zonder voorbehoud wordt gedragen. Pas met de Wet weigerambtenaren werd dit rechtgezet en werd bevestigd dat de overheid geen onderscheid maakt tussen inwoners. Die ontwikkeling laat iets wezenlijks zien: gelijkheid is geen eindpunt, maar een proces. Een proces waarin wetten, overtuigingen en de dagelijkse praktijk zich tot elkaar moeten verhouden.
Want wat betekent dat huwelijk als je nog steeds twijfelt of je hand in hand over straat kunt lopen? Wat zegt juridische erkenning als jongeren zich op school niet veilig voelen om zichzelf te zijn? En hoe vrij ben je als je in de sport of op het werk voortdurend moet afwegen hoeveel van jezelf je kunt laten zien? Vrijheid zit niet alleen in wetgeving, maar ook in de ruimte die mensen ervaren om zichzelf te zijn.
Het thema Unity raakt aan een belangrijke les van de afgelopen vijfentwintig jaar. Rechten worden niet alleen beschermd door wetten, maar ook door de bereidheid van mensen om elkaar als gelijken te blijven zien. Het huwelijk werd opengesteld omdat een samenleving besloot dat liefde geen reden mag zijn voor onderscheid. Diezelfde overtuiging is vandaag opnieuw nodig. Niet alleen voor lhbti+ personen, maar voor iedereen die dreigt buitengesloten te worden. Een vrije samenleving wordt niet gemeten aan de rechten van de meerderheid, maar aan de ruimte die zij biedt aan minderheden.
Juist daarom is het belangrijk om dit verhaal ook dichtbij huis te vertellen. In Drenthe zien we hoe samenwerking tussen gemeenten, de provincie en maatschappelijke organisaties leidt tot een aanpak waarin sociale veiligheid centraal staat. Initiatieven zoals De Veilige Kleedkamer en Veilige School Drenthe laten zien dat inclusie geen abstract ideaal is, maar iets wat je organiseert, onderhoudt en samen vormgeeft.
Vrijheid vraagt om dagelijkse aandacht. Misschien is dat wel de belangrijkste les van 25 jaar huwelijk. Niet dat de strijd gestreden is, maar dat zij van karakter is veranderd. Waar het ooit ging om het verkrijgen van rechten, gaat het nu steeds vaker om het beschermen en verdiepen ervan.
Misschien is dat wel de diepere betekenis van 25 jaar huwelijk en van het thema Unity van WorldPride. Vrijheid ontstaat niet wanneer een wet wordt aangenomen, maar wanneer mensen zich gezien, gehoord en verbonden voelen. Het huwelijk gaf juridische gelijkheid. De opdracht van vandaag is maatschappelijke verbondenheid. Vijfentwintig jaar na de openstelling van het huwelijk is de vraag daarom niet alleen of we vrij zijn, maar ook of we erin slagen die vrijheid met elkaar te delen.
Assen, 30 mei 2026