Henk Nijmeijer is Regenboogambassadeur Drenthe en auteur van het pas verschenen boek ‘Kleuren van gelijkheid. Een pleidooi voor lhbti+ acceptatie, vrijheid en inclusie’. Voor Gaykrant schrijft hij regelmatig over zijn ervaringen en visie. Dit is zijn tweede column: ‘Wat het nieuwe coalitieakkoord zegt en vooral níét zegt over LHBTI+ en inclusie.’
Door: Henk Nijmeijer. Regenboogambassadeur Drenthe
Het nieuwe coalitieakkoord leest op het eerste gezicht geruststellend voor LHBTI+ personen. Er wordt gesproken over vrijheid, gelijkwaardigheid en emancipatie. Het Regenboogakkoord blijft de basis. Discriminatie krijgt aandacht. Politienetwerken zoals Roze in Blauw worden versterkt. Wie zoekt naar expliciete afbraak van rechten, zal die niet vinden. Maar wie beter leest, ziet iets anders: stilstand verpakt als stabiliteit.
Het akkoord bevestigt bestaande waarden, maar ontwijkt de vraag waar Nederland nú staat. En vooral: waar we naartoe willen. In een tijd waarin zichtbaarheid opnieuw onder druk staat, waarin ‘regenboogmoeheid’ salonfähig is geworden en waarin internationale ontwikkelingen laten zien hoe snel verworven rechten kunnen verdwijnen, is voorzichtigheid geen neutrale houding. Het is een keuze.
Geen terugkeer, maar ook geen vooruitgang
Dat het kabinet zegt te blijven werken aan de acceptatie, veiligheid en emancipatie van LHBTI+ personen, is belangrijk. Tegelijkertijd blijft het bij die constatering. Er worden geen nieuwe ambities geformuleerd, geen scherpe keuzes gemaakt, geen concrete lijnen uitgezet voor de komende jaren. Juist dat is zorgelijk. Want de werkelijkheid is veranderd. De discussie gaat allang niet meer alleen over ‘acceptatie’, maar over sociale veiligheid, zichtbaarheid en weerbaarheid. Over jongeren die zichzelf verbergen op school. Over sporters die stoppen omdat de kleedkamer geen veilige plek is. Over werknemers die strategisch zwijgen op de werkvloer. Over transpersonen die dagelijks doelwit zijn van online haat en politieke framing. Wie dan volstaat met het herhalen van bestaande afspraken, laat kansen liggen.
Inclusie als woord, niet als opdracht
Het coalitieakkoord gebruikt het woord ‘inclusie’ ruimhartig. In de context van sport, onderwijs, wijken en verenigingsleven. Maar inclusie blijft een algemeen ideaal, geen uitgewerkte opdracht. Er is geen gedeelde definitie, geen duidelijke rolverdeling tussen Rijk, provincies en gemeenten, geen structurele verantwoording.
Dat maakt inclusie kwetsbaar. Want wat niet is georganiseerd, wordt afhankelijk van goodwill. En goodwill verschilt per gemeente, per bestuurder, per politieke windrichting. Zo ontstaat een Nederland waarin veiligheid, zichtbaarheid en ondersteuning afhangen van je postcode. Voor LHBTI+ personen betekent dat: formeel gelijk, praktisch ongelijk.
Discriminatie bestrijden is niet genoeg
Het kabinet zet terecht in op het bestrijden van discriminatie. Meldpunten worden versterkt, recherchecapaciteit uitgebreid, bewustwording gestimuleerd. Dat is noodzakelijk, maar onvoldoende. Discriminatiebestrijding is reactief. Het treedt op wanneer het al misgaat.
Inclusie vraagt om iets anders: om preventie, om cultuurverandering, om het actief creëren van veilige omgevingen. Op scholen. In sportverenigingen. Op de werkvloer. In zorginstellingen. Dat vraagt om beleid dat niet alleen sanctioneert, maar ook ondersteunt, begeleidt en normerend werkt. Die beweging zie ik in het coalitieakkoord nauwelijks terug.
De regio als laboratorium voor inclusie
Opvallend in het coalitieakkoord is dat de praktijk steeds nadrukkelijker naar de regio verschuift. Investeringen in gemeenschappen, sport, onderwijs en sociale cohesie landen vooral lokaal. Dat hoeft geen probleem te zijn – mits inclusie daar ook structureel wordt georganiseerd. Er zijn regio’s die laten zien dat dit kan.
In Drenthe is bewust gekozen om inclusie niet afhankelijk te maken van landelijke regelingen of tijdelijke programma’s. De provincie verbond LHBTI+-emancipatie expliciet aan de Sociale Agenda, benoemde een officiële Regenboogambassadeur en investeerde in samenwerking tussen gemeenten, onderwijs, sport en maatschappelijke organisaties. Niet als los project, maar als lange termijnopgave. Die regionale aanpak heeft twee belangrijke effecten.
Ten eerste: continuïteit. Wanneer landelijke prioriteiten verschuiven, blijft het werk doorgaan.
Ten tweede: nabijheid. Beleid wordt voelbaar op plekken waar mensen leven, sporten, leren en werken.
Het Drentse model laat zien dat sociale veiligheid en zichtbaarheid niet ontstaan door één wet of één akkoord, maar door bestuurlijke verankering, samenwerking en duidelijke normstelling. Het maakt inclusie minder kwetsbaar voor politieke wisselingen en minder afhankelijk van Haagse voorzichtigheid. Juist daarom wringt het dat het coalitieakkoord deze regionale realiteit niet explicieter benoemt of versterkt. Want wie inclusie werkelijk serieus neemt, zou succesvolle regionale modellen moeten erkennen, ondersteunen en opschalen – in plaats van het bij algemene intenties te laten.
Voorzichtigheid is geen neutraliteit
Misschien is dit coalitieakkoord het resultaat van politieke voorzichtigheid. Van zoeken naar draagvlak. Van vermijden van conflict. Dat is begrijpelijk in een gepolariseerd klimaat. Maar laten we eerlijk zijn: voorzichtigheid beschermt geen minderheden. Zichtbaarheid verdwijnt niet door stilte, maar door druk. Veiligheid ontstaat niet door woorden, maar door keuzes. Wie vrijheid en gelijkwaardigheid serieus neemt, moet bereid zijn die ook te benoemen wanneer dat schuurt. Dit akkoord sluit niemand expliciet uit. Maar het nodigt ook niemand expliciet uit om verder te gaan.
En precies daar ligt de opdracht voor politiek én samenleving: om niet tevreden te zijn met het feit dat LHBTI+ personen worden genoemd, maar te blijven vragen of zij zich ook werkelijk veilig, gezien en gesteund voelen. Want rechten op papier zijn belangrijk.
Maar vrijheid leeft pas als je haar durft te beschermen.
Lees ook Henk Nijmeijer’s boek: Kleuren van gelijkheid. Een pleidooi voor lhbti+ acceptatie, vrijheid en inclusie
Prijs: € 20,99
ISBN 978-94-652-8609-9
Het boek is via elke (online) boekhandel te bestellen. Of via deze link: https://koopmijnboek.shop/978946528609