Door: Remco van Dam
De expositie Naakt dat raakt is een kleurrijke verzameling kunstwerken waarin het lichaam centraal staat. Opvallend feit: deze kunst is niet gemaakt door witte, heteroseksuele mannen. Evengoed valt er op deze interessante tentoonstelling in het Arnhems museum veel moois te zien.
Kunst. Expositie. Er is een verschil tussen bloot en naakt. Het eerste is een persoon zonder kleren. Het tweede is een afbeelding van het eerste, gemaakt om naar te kijken. Eeuwenlang hebben mannelijke kunstenaars het naakt afgebeeld. Dat waren vooral mooie vrouwen met aangename, erotische vormen. De kunstwerken in Arnhem laten zien dat je meer kunt uitdrukken met het blote lichaam.
De tentoonstelling opent met naakten uit het begin van de 20e eeuw van kunstenaars als Coba Ritsema en Charley Toorop. Opvallend, want lange tijd was dit terrein voor vrouwen praktisch verboden. Het naakt gold als een van de moeilijkste en meest prestigieuze genres, vaak verbonden aan mythologische verhalen. Dat was zogenaamd te complex voor vrouwelijke kunstenaars, die zich moesten beperken tot ‘lagere’ onderwerpen zoals bloemstillevens. Zelfs lessen modeltekenen met naakt waren voor hen ontoegankelijk.
Slungelig
Aan het einde van de 19e eeuw verandert dat, en heeft meteen een grote invloed op hoe het naakt wordt verbeeld. Vrouwen beginnen lichamen realistischer weer te geven: niet als muze of ideaalbeeld, maar als echte mensen: jonge meisjes of oudere vrouwen met al hun imperfecties. Dat realisme zie je ook in later werk zoals in een foto van performancekunstenaar Carolee Scheenmann. In 1979 rolde zij, poedelnaakt, door de zalen van het Arnhems museum terwijl de suppoosten even weg waren. Haar imperfecte, slungelige lijf ging de confrontatie aan met de geïdealiseerde lichamen aan de muur. En dat alles om de bezoekers met een shock tot nadenken te stemmen. Ook het werk van fotograaf Jocelyn Lee sluit daarbij aan met indringende, realistische portretten van vrouwen boven de 45. Haar beelden zijn zowel teder als confronterend, zoals Katarina at Webber Pond, waarin een vrouw openlijk haar borstamputatie toont.
Muscle boys
In de afgelopen eeuw hebben ook queers en kunstenaars van kleur het naakt naar hun hand gezet. Ze grijpen vaak terug op klassieke motieven uit de kunstgeschiedenis of pop cultuur, maar geven die een verrassende draai. Neem het liggende naakt, van oudsher een standaardpose voor vrouwen. Takano Ryudai fotografeert in die houding juist een mollige man. Daarmee doorbreekt hij ook het stoere, actieve mannelijkheidsideaal: zijn model met zachte vormen, oogt passief en zelfs verleidelijk. Of neem het werk van de homoseksuele fotograaf Lionel Wendt. Hij maakte beelden van muscle boys, zoals we die kennen uit het midden van de 20e eeuw. Maar in plaats van de gebruikelijke ‘caucasian’ Amerikaanse modellen, richtte hij zijn lens op Sri Lankaanse jongens. Deze kunstenaars bevragen de traditionele beeldtaal en rekken de grenzen van het genre op.
Blow ups
Het lichaam kan ook pijn en eenzaamheid verbeelden. In Agamemnon toont de Iraanse kunstenaar Bahman Mohasses een gekweld lichaam. Zijn werk uit de jaren zestig bleef lange tijd onder de radar, mede door censuur in zijn thuisland vanwege zijn expliciete naakten en zijn homoseksualiteit. Des te bijzonderder dat het nu wél op de tentoonstelling te zien is.
Maar in Arnhem wordt niet alleen geleden en gestreden er wordt ook gevierd. Zo zijn er krachtige zelfportretten van de transman Leo Xander Foo, die trots zijn nieuwe lichaam laat zien. Die trots klinkt ook door in de blow ups van het meest intieme deel van het lichaam: de geslachtsdelen. Jaimy Gail fotografeerde talloze vagina’s en blies ze op tot monumentale proporties. En midden in de grote zaal staan forse glazen penisfiguren in vrolijke lentekleuren. Dit speelse werk van Bas Kosters heet: This penis is my friend.
- Naakt dat Raakt in het Arnhems Museum tot en met 20 september 2026
https://museumarnhem.nl/nl/tentoonstellingen/naakt-dat-raakt