Mher Brutyan observeert de wereld als acteur en mimespeler (niet voor niets zijn opleiding): aandachtig, nieuwsgierig en zonder haast. In zijn tweede dichtbundel Unnecessary Notes and Poor Self-Reflection. Poetry that breathes and has no business dealing with your problems verzamelt hij ogenschijnlijk kleine momenten uit het dagelijks leven. Een bericht dat niet komt. Een maaltijd die te groot uitvalt. Twijfels, verwachtingen, herinneringen en de vreemde gewoonte van mensen om alles te willen begrijpen.
Wie de bundel leest, ontdekt geen grote verklaringen over het leven, maar een reeks scherpe observaties die langzaam iets groters blootleggen. Met humor, zelfspot en een opvallende gevoeligheid schrijft Brutyan over identiteit, liefde, queer zijn, familie, heimwee en de zoektocht naar een plek waar je jezelf kunt zijn. Zijn Armeense achtergrond vormt is een natuurlijke onderstroom die door veel gedichten heen loopt.
Brutyan studeerde mime en werkt als acteur en performer. Zijn teksten hebben een ritme dat soms doet denken aan een monoloog op het toneel. Ze zijn beeldend, lichamelijk en geschreven vanuit het hier en nu. Alsof de dichter de lezer uitnodigt om even naast hem te gaan zitten en samen naar het leven te kijken.
Unnecessary Notes and Poor Self-Reflection is een bundel die niet schreeuwt om aandacht, maar juist daardoor blijft hangen. Het is een verzameling kleine ongelukken, zoals Brutyan ze zelf noemt. Gedichten die eerst glimlachen, daarna iets eerlijks zeggen en uiteindelijk laten zien dat juist de meest alledaagse momenten vaak het meest betekenisvol zijn. Gaykrant spreekt hem in een druk café, enkele dagen na de boekpresentatie.
Hoe spreek ik jouw naam uit? Dat wil ik natuurlijk goed kunnen doen.
“In het Armeens zeg je Mhe. In Armeense letters zeg je niet A, B, C, maar A, B, G, D. Er zit een E na elke letter. Dus daarna heb je M, H. Bouw tussen de M en de H, en de H spreek ik een beetje in. Mijn achternaam is Brutyan. Ik woon al jaren in Nederland en merk de laatste tijd best wel een sterke connectie met Armenië. Het lijkt wel alsof dat steeds groter wordt. Ik schrijf wie ik ben, waar ik thuis ben en wat mijn cultuur is. Armenië heeft echt een groter deel van mijn levensstijl en cultuur die ik eigenlijk nu steeds meer terugbreng.”
Heb je enig idee hoe het komt dat Armenië en de Armeense cultuur voor je nu belangrijker worden?
“Ik heb lang gedacht dat ik heel goed moest integreren. Mensen moesten niet kunnen merken dat ik er niet vandaan kwam. Niemand mocht het zien. Ik wilde zo graag een van de rest zijn. Het is fijn om je welkom en veilig te voelen. Ik vond het gewoon niet zo fijn om altijd op te vallen. Ook omdat ik worstelde met gay zijn. Dan ben je al anders en daarnaast vragen mensen ook nog waar je vandaan komt. Het heeft me geholpen een connectie te vinden met iets dat groter is dan ikzelf. Eerst was Armenië helemaal niet belangrijk voor mij, nu wel. Het zou zonde zijn om daar niets mee te doen. Ik had tijd nodig om te beseffen wat mijn stem is en wat ik wil vertellen.”
Wat betekent de Armeense cultuur voor jou? In jouw dichtbundel schrijf je er veel over, wat trouwens enorm goed door je onder woorden wordt gebracht.
“Deze winter ben ik voor het eerst in twintig teruggegaan naar Armenië. Daar zijn ook veel gedichten uit ontstaan die in het boek staan. Het geeft me een fijne stabiliteit. Voor lange tijd heb ik nu een connectie met iets groter dan ik. Het eten, het menselijke contact en de inspiratie om te schrijven haal ik nu best wel veel uit Armenië. Zo heb ik een gedicht geschreven over love language. Ik dacht vroeger vaak dat mijn ouders of familie niet op een gebruikelijke manier liefde gaven. Ze zeggen niet zo vaak: “Ik hou van jou.” Maar ik besefte later dat er in Armenië andere manieren zijn om liefde te tonen. Het gaat veel meer over kleine dingen. Bijvoorbeeld vragen: heb je vandaag wel goed gegeten?”
Hoe was de boekpresentatie? Je vertelde dat jouw vader er ook bij was.
“Het was een heel fijne presentatie, met veel vrienden en geïnteresseerden. Mijn vader was er hoewel hij geen Engels spreekt, die situatie is een goed voorbeeld van de Armeense cultuur. Hij had namelijk een overhemd voor me meegebracht terwijl ik best een beetje casual gekleed was. Ik zag er te weinig officieel uit, vond hij. Kijk, hij is bang dat mensen denken dat ik dan niet goed door hem ben opgevoed. Als Armeen vertegenwoordig je niet jezelf, maar allereerst jouw familie en de cultuur. Zoiets is niet Nederlands, hier ben je jezelf en dat wordt er vooral van je verwacht.”
Jouw gedichten voelen persoonlijk en intiem. Herken je jezelf in het beeld van een gevoelig en bedachtzaam persoon?
“Qua gevoeligheid zeker. Wat ik schrijf zijn dingen die mij raken en bezighouden. Dingen die ik interessant, mooi of pijnlijk vind. Het gaat altijd over onderwerpen die mij emotioneel iets doen. Daar schrijf ik het liefst over. Als ik ergens iets bij voel, dan kan een lezer daar misschien ook mee verbinden.”
De titel van je bundel is opvallend: Unnecessary Notes and Poor Self-Reflection. Waar komt die vandaan?
“Mijn eerste bundel heette Very Serious Poetry. Ik zoek naar titels die mensen niet meteen laten denken dat het een zware, poëtische bundel is. Ik wilde iets dat huiselijk voelt. Geen high art. En die “poor self-reflection” is ook een beetje humor. Mensen willen zichzelf vaak als de beste versie presenteren. Ik vond het juist mooi om te zeggen: dit zijn mijn notities en mijn zelfreflectie is misschien niet perfect.”
Toch draait de bundel juist om zelfreflectie.
“Ja, precies. Het hele boek gaat over nadenken over wat ik voel, doe en meemaak. Daarom is die ondertitel juist een beetje sarcastisch. Net als Very Serious Poetry, terwijl dat helemaal geen serieuze poëzie was.”
Zie jij jezelf als dichter of meer als performer, je bent opgeleid als mime-performer en acteur?
“Beide. Dat komt ook door mijn theaterachtergrond. Ik zie veel gedichten eigenlijk als monologen. Ik schrijf vaak al voor me hoe ik ze zou spelen. Sommige gedichten heb ik inmiddels ook als scène uitgevoerd. Dat vind ik heel leuk om te doen. Uiteindelijk wil ik er ook een voorstelling van maken. Op de mimeopleiding kregen we les in automatic writing. Dan schrijf je twintig minuten lang zonder te stoppen. Daardoor kom je uit je hoofd en schrijf je veel eerlijker. Dat voelt voor mij hetzelfde als mime spelen. Mime gaat over aanwezig zijn in het moment, reageren op wat er gebeurt en open zijn.”
Je speelde eerder in een productie over queer zijn die uiteindelijk niet op scholen werd opgevoerd. Wat gebeurde daar?
“We maakten een voorstelling over queer leven en wilden die op scholen spelen. Toen de voorstelling klaar was, vonden scholen het ineens te spannend. Ze durfden het niet aan. Dat vond ik verbazingwekkend. Juist dan moet je het gesprek aangaan. Uiteindelijk hebben we er een film van gemaakt en die werd wel op scholen vertoond. Erg jammer, de scholen waren bang voor conflicten van leerlingen met de acteurs, terwijl ik dacht: Nou, laat maar gebeuren, dan hebben we tenminste contact en kan er hopelijk iets veranderen hoe leerlingen naar queer zijn kijken.”
Welke rol speelt queer zijn in je poëzie?
“Dat komt zeker terug. Soms vind ik queer zijn een beetje veel. Heel lang dacht ik dat Nederland zo geaccepteerd was dat het geen issue meer zou zijn. Maar soms wordt het juist een groot ding. Mensen vinden het interessant. Dan wordt gay zijn ineens een groot onderdeel van je persoonlijkheid. Ik zou het fijn vinden als ik in een nieuwe groep vertel dat ik een vriend heb en dat de reactie gewoon is: “Oh leuk.” En dan gaan we verder met een ander onderwerp. Maar vaak komen er meteen veel vragen. Dat is meestal goedbedoeld, maar als je dat heel vaak meemaakt, word je soms moe van steeds degene te zijn die moet uitleggen wat gay zijn is.”
Wat hoop je dat lezers meenemen uit jouw dichtbundel?
“Ik vind het mooi als mensen eerst kennismaken met mij als mens. Niet alleen als queer persoon of als iemand uit Armenië, maar gewoon als mens. Ik wil graag verder met het combineren van theater en poëzie. Tijdens het Come Together Festival heb ik voor het eerst teksten uit mijn werk in een theatrale setting gebruikt. Er waren beelden van Armenië, muziek, dans en poëzie. Dat voelde heel goed. Ik wil ergens in november beginnen met het schrijven van een solo.”
Hoe ziet jouw toekomst als dichter en performer eruit, als het aan jou ligt: welke kant wil je op?
“Ik begrijp steeds beter wat mijn stem is. Eerst wist ik niet zo goed wat ik wilde vertellen of wie ik eigenlijk was. Daar heb je tijd voor nodig. Toen ik twintig was dacht ik dat ik alles al moest weten. Nu weet ik dat je mag veranderen. Zolang je kunt zeggen: dit vind ik belangrijk en dat niet meer, zit daar juist kracht in. Het liefste wil ik mijn gedichten niet alleen voordragen maar performen. Die kant moet het op!”
Unnecessary notes and poor self-reflection.
Poetry that breathes and has no business dealing with your problems
Auteur: Mher Brutyan
Prijs € 18,50
ISBN 9789465284613 / 978-94-652-8461-3
Uitgeverij Boekscout
Te bestellen via: www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465284613