Kunstenaar Frans Franciscus zit al 40 jaar in het vak. Hij werkt in uiteenlopende disciplines van schilderen en keramiek tot beeldhouwen en fotografie, die laatste met zijn man Rienus. Het Centraal Museum eert hem met de tentoonstelling Godenschemering. Tegelijkertijd komt er een boek over hem uit. Tijd voor een gesprek. hij ontvangt me in zijn atelier, een ruimte smaakvol gevuld met zijn kunst.
Door: Remco van Dam
Lelijk hoofd
‘Ik ben verslaafd aan het werken met klassieke schilderkunst’ vertelt ie. Veel werken van Frans Franciscus doen denken aan 16e en 17e-eeuwse schilderijen. ‘Wanneer ik een werk maak heb ik iets nodig om naar te kijken. Dat kan soms alleen maar een klein zwartwit plaatje zijn.’ Toch zijn de oude meesters meer dan een voorbeeld. Tijdens het interview noemt ie het zelfs verliefdheid. ‘Ik werd er voor het eerst mee geconfronteerd in 1984.’ Hij deed Rietveld kunstacademie en mocht een half jaar als een soort van stage in Berlijn werken. ‘Daar in het Dahlem Museum werd ik geconfronteerd met oude meesters en het was liefde op het eerste gezicht. Ik dacht: zo wil ik ook werken.’ Dat was op dat moment niet gangbaar. De docenten wilde dat hij abstract schilderde. ‘Het heeft me bijna de kop gekost op de academie. Je moest het vlak vullen en met concept bezig zijn. En ík wilde een Maria met kind met een lelijk hoofd schilderen.’ Gelukkig mocht ie in 1986 wel afstuderen. Tegen de toenmalige verwachting van zijn docenten in maakt Franciscus nu al 40 jaar succesvol en stijlvast figuratieve schilderijen.
No Kings
Zo werkte hij de afgelopen tijd aan No Masters or Kings when the Ritual Begins. Het schilderij is enorm breed met drie taferelen in een oorlogslandschap. Twee scenes tonen hulpverleners en soldaten, die overleden mannen in witte doeken wikkelen. Het lijkt op oude schilderijen waarin Christus van het kruis wordt afgehaald. ‘Het werk van Rubens was mijn inspiratie, hij schilderde twee verschillende kruisafnames.’ Anders dan bij de Vlaamse meester vind je hier geen kruis maar stukgeschoten flatgebouwen. Het doet eerder denken aan Kiev of Gaza dan aan Golgotha. En de mannen hebben diverse etnische achtergronden. ‘Ik wilde dit schilderij niet meteen linken aan een specifiek hedendaags strijdtoneel. Het gaat meer over de destructieve krachten die nu aan het werk zijn.’
Uitsteller
Schilderen is voor Franciscus een langzaam proces. Hij schuift en puzzelt soms maanden aan een stuk. ‘Iets van drie dimensie overzetten naar twee is erg lastig. De verhoudingen moeten kloppen. Soms verander ik iets kleins en dan werkt de compositie weer niet. Dus dan zet ik er weer een figuur bij.’ Hij noemt zichzelf een twijfelaar en een uitsteller. ‘Als je bijvoorbeeld een hand kleit is die precies hetzelfde als in werkelijkheid. Maar als je van een bepaalde kant een hand moet schilderen... Dan heb ik het 100 keer gedaan en dan gaat het de 101ste keer toch mis. Het blijft zoeken.’
Gouden broekje
‘Die koppen komen in de zaal met No Masters or Kings, als een soort zangkoor.’ Hij wijst naar een aantal grote, keramische hoofden met open mond, ze lijken te zingen. Tien jaar geleden begon hij te werken met klei, dat gaf meteen veel vrijheid. ‘Ik dacht: ik kan dit niet dus maakt het niet uit of het een verantwoord kunstwerk wordt. Gewoon lekker boetseren.’ Tot zijn eigen verbazing kwamen er mooie beelden uit. En ook hier gebruikt hij voorbeelden uit de kunst, verrassend genoeg ook onderwerpen uit zijn eigen werk. ‘Ik dacht ik ga 3D versies maken van de figuren uit mijn schilderijen.’ Hij pakt een boek erbij en toont zijn werk Inspiration Point uit 1999. Een negental mannen staan op hun kop alsof het een yoga retreat is, maar dan met overhemden en stropdassen. Hij koos er voor één figuur te maken. ‘Het eerste kopstandje was een naakte man om de anatomie van deze houding onder de knie te krijgen. Maar ik gaf hem wel een klein broekje met mooie keramische goudluster.’ Hij noemde het Sim Salamba. En toen volgden er een reeks: een vrouwtje, een donkere man, eentje overdekt met tattoos. ‘Nu ben ik bezig met harige mannen, ik onderzoek hoe je met klei harige benen kan uitdrukken.’
Drugs
Ondanks zijn lange staat van dienst moet hij altijd nog hard werken om in de ‘picture’ te blijven. ‘Er zijn zoveel mensen in die beeldende kunst. En ik weet gewoon als ze niet meer van je horen dan vergeten ze je.’ Dat klinkt als gedoe, waarom doet ie het? ‘Voor de stonedheid die ik krijg als ik werk. Wanneer ik een beeld maak, dan kan de wereld vergaan, daar merk ik dan niets van. Kunst maken is de beste drug.‘
Na een kopje bloemkoolsoep en veel thee komen we aan het eind van het interview. Ineens zegt ie: ‘Ik ben niet een boodschapper.’ Dat relativeert Franciscus meteen. ‘Niet dat ik niets te zeggen heb, hoor. No Masters or Kings gaat over vernietigend gedrag en oorlog bijvoorbeeld.’ Er valt een pauze. ‘Maar het is niet mijn eerste doel om mijn wereldbeeld aan het publiek op te dringen. Ik hoop dat de schoonheid van mijn werk het publiek verbluft.’
Godenschemering is te zien in het Centraal Museum Utrecht vanaf 10 juli, tegelijk verschijnt het gelijknamige boek.