De Volkskrant publiceerde bijgaande opinie d.d. 19 juli j.l. Dit is de oorspronkelijke, niet ingekorte versie: “Er zijn tijden waarin een emancipatiebeweging de straat op moet. Er zijn tijden waarin protest nodig is, waarin de vuist gebald mag worden en waarin verontwaardiging zichtbaar moet zijn. Maar er zijn ook tijden waarin een beweging vooral denkers nodig heeft. Mensen die blijven zitten als het moeilijk wordt. Mensen die zich niet laten verleiden tot geschreeuw, maar die met kennis, rust en overtuiging het gesprek aangaan.
Foto: Erna Faust. Tekst door Bamber Delver, hoofdredacteur namens Gaykrant en auteur van het boek Amsterdam, queer hoofdstad van de wereld
Ik maak me ernstig zorgen dat we juist aan die mensen een groeiend tekort hebben nu ook in Nederland het respectvolle klimaat voor lhbti+’ers verslechtert getuige diverse onderzoeken[1] en persoonlijke ervaringen. Het is absurd te lezen dat afgelopen weekeinde in Amersfoort een bezoeker van Pride in elkaar is geslagen, juist die stad waar nog in 1982 een ware veldslag op Roze Zaterdag plaatsvond. Veiligheidsorganisatie RITA biedt tijdens World Pride in Amsterdam notabene safer spaces inrichten in wat ooit de gay/queer capital van de wereld was. Haarlem Pride biedt voor a.s. zaterdag aan haar deelnemers informatie als men verbaal of fysiek wordt aangevallen. Zijn we terug bij af? Hoe keren we het tij? Na tientallen jaren in en rond de Nederlandse LHBTI+-beweging heb ik één belangrijke les geleerd: emancipatie wordt zelden gewonnen door het hardste geluid. Zij wordt gewonnen door uithoudingsvermogen. Door argumenten. Door feiten. Door mensen die bereid zijn om steeds opnieuw uit te leggen waarom gelijkwaardigheid geen gunst is, maar een grondrecht. Dat is geen spectaculaire strategie. Wel een effectieve.
Het huwelijk tussen gelijke genders is jarenlang belachelijk gemaakt.
Wie in dit jubileumjaar terugkijkt op in 2001 bereikte openstelling van het burgerlijk huwelijk, ziet vaak alleen de overwinning. Alsof Nederland op een dag wakker werd en besloot dat twee mannen of twee vrouwen konden trouwen. Maar zo ging het niet. Aan die historische stap gingen ongeveer vijfentwintig jaar van lobby, gesprekken, onderzoeken, politieke debatten, televisieoptredens, interviews en eindeloos veel geduld vooraf. Mensen als Boris Dittrich en Henk Krol stonden jarenlang op podia, in kranten, aan talkshowtafels, parlement en in vergaderzalen. Niet één keer, maar honderden keren. Zij legden uit. Weerlegden misverstanden. Corrigeerden onwaarheden. Luisterden ook. Soms kregen ze applaus, vaak weerstand. Zelfs het COC was radicaal tegen en maakte bij monde van landelijk voorzitter van Rooij de eerste moedigen vanwege “hun burgerlijkheid” belachelijk.[2] Het is vaak al vergeten, maar het huwelijk tussen gelijke genders is jarenlang belachelijk gemaakt, onmogelijk bevonden en is het uiteindelijke resultaat van de doorzetters. mensen die bleven staan, en zwommen tegen de stroming in tót de stroming met hen meeging. Dat is misschien wel de grootste les uit onze eigen geschiedenis. Verandering ontstaat aan tafels waar mensen het fundamenteel met elkaar oneens zijn. Dat vraagt moed. Niet de moed om te roepen, maar de moed om te blijven zitten. Onze gemeenschappen hebben opnieuw mensen nodig die met open vizier het gesprek aangaan. Mensen die zich verdiepen in wetgeving, geschiedenis, religie, opvoeding, onderwijs en mensenrechten. Mensen die zich niet laten meeslepen door de waan van de dag, maar die vanuit kennis en overtuiging spreken. Mensen die ook een tegenstander met respect behandelen, juist omdat zij vertrouwen hebben in hun eigen argumenten.
Discriminatie moet terug waar het hoort: in schaamte.
Juist in een tijd waarin polarisatie het publieke debat domineert, zouden wij opnieuw zulke mensen moeten koesteren. Intelligente Talking heads. Niet omdat ze graag op televisie komen, maar omdat ze inhoud hebben. Omdat ze de geschiedenis kennen. Omdat ze feiten kunnen scheiden van emoties. Omdat ze weten hoe je een ingewikkeld onderwerp begrijpelijk maakt zonder de ander te vernederen. Want laten we eerlijk zijn: we overtuigen onze felste tegenstanders zelden. Dat is ook niet het belangrijkste doel. De échte doelgroep is altijd de stille meerderheid geweest. De miljoenen Nederlanders die kijken, luisteren en zich afvragen wie zij het meest vertrouwen. Niet degene die het hardst schreeuwt, maar degene die rustig blijft. Die respect toont. Die kritiek niet uit de weg gaat. Die moeilijke vragen durft te beantwoorden zonder boos te worden. Op deze manier win je vertrouwen. En vertrouwen is uiteindelijk de brandstof van emancipatie. We moeten weer bereiken dat de stille meerderheid pesterijen, beledigingen en schuimbekkerij stopt: bij familie-uitjes, collega-feestjes, binnenshuis en bij de hobbyclub. Discriminatie moet terug waar het hoort: in schaamte.
Discussies gevoerd binnen de veilige muren van de eigen achterban.
Juist daarom baart het mij zorgen dat we steeds vaker mensen zien afhaken zodra het debat ongemakkelijk wordt. Of contact uit woede uit de weg gaan. Of het overlaten aan kwetsbaren, ik denk nog altijd met een nare smaak terug aan hoe Baudet de transpersoon belachelijk maakte. Dat had anders gemoeten. Iemand anders had voor deze persoon moeten staan om het beledigen van Baudet te stoppen. Discussies worden uitsluitend nog gevoerd binnen de veilige muren van de eigen achterban. Dat voelt misschien comfortabel, maar geschiedenis leert ons dat je daar geen maatschappelijke verandering mee bereikt.
De Nederlandse LHBTI+-beweging is groot geworden doordat zij bruggen bouwde zonder haar principes te verloochenen. Door zichtbaar te zijn, aanspreekbaar te blijven en steeds opnieuw uit te leggen waarom vrijheid voor de één nooit een bedreiging is voor de ander. Die traditie mogen we niet verliezen. Misschien is dat wel de belangrijkste opdracht van deze tijd. Niet nóg harder schreeuwen. Niet nóg sneller verontwaardigd zijn. Maar opnieuw mensen voortbrengen die gezag hebben. Die kennis combineren met empathie. Die rustig blijven wanneer anderen de stem verheffen. Die niet alleen onze eigen gemeenschap vertegenwoordigen, maar ook het vertrouwen weten te winnen van de samenleving als geheel.
Zie publicatie in De Volkskrant
[1] Universiteit van Amsterdam: Nederlandse jongeren LGBTIQ+ -opvattingen, 24 maart 2026
Discrminatie.nl: https://discriminatie.nl/kennemerland/2026/04/07/pink-panel-2026-zoekt-lhbtiq-deelnemers/
[2] De Volkskrant, 22-03-1983. https://tinyurl.com/yc3et6e2.
De Waarheid, 15-03-1983: https://tinyurl.com/58pcuvyc
Het Parool, 14-03-1983: https://tinyurl.com/84j3zezj