Door: Remco van Dam
Breda staat weer volop in het teken van fotografie. Tot en met 25 oktober presenteert het grootste fotofestival van ons land op verschillende locaties werk van 40 kunstenaars. In deze tijd van verharding en extreem conservatisme vormen troost en veerkracht het centrale thema. In het ruime aanbod vind je het werk van een fix aantal queer kunstenaars. De Gaykrant bezocht BredaPhoto.
Gesloten ogen
Foto: Rafael Soldi – Francisco.
De Peruaanse fotograaf Rafael Soldi verhuisde in zijn tienerjaren naar de Verenigde Staten. Als immigrant nam hij niet alleen afscheid van een land maar ook van een aantal toekomsten die nooit zullen zijn. Soldi ontwikkelde hier een ritueel voor. Op een gegeven moment besloot hij dat uit te voeren in een fotohokje. De gordijnen en krappe ruimte deden hem namelijk denken aan de biechtstoelen uit zijn jeugd. Daar liet hij zich portretteren met zijn ogen dicht. Gedurende twee jaar maakte hij verschillende van deze zelfportretten, En die zijn te zien in Carré Chassé. Daar tegenover hangen vergelijkbare foto’s. In Soldi’s woonplaats Seattle vroeg hij andere Latijns-Amerikaanse homomannen aan zijn ritueel deel te nemen. Hij bouwde een fotohokje na en begeleidde de immigranten tijdens deze meditatie. Wanneer ze er klaar voor waren, mochten ze zelf op de knop drukken om hun foto te nemen.
Haarscherp
Foto: Kali Spitzer - Toonasa
Soldi’s verhaal is interessant maar levert het ook sterke beelden op? Dat is lastiger te zeggen. Als kijker blijf je toch op afstand. Je ziet vooral gesloten ogen en kunt alleen maar raden van welke toekomstdroom hij nu weer afscheid neemt.
Sterker is het werk van Kali Spitzer in het Chassé Park. Als native Canadese begon ze in 2012 trans en queer vrouwen uit haar eigen en andere inheemse gemeenschappen te fotograferen. Daarbij gebruikt ze een 19e-eeuws techniek. En dat zie je: haar foto's lijken uit een andere eeuw te komen. Ze doen denken aan het werk van de Amerikaanse fotograaf Edward Curtis, die rond 1900 inheemse Amerikanen vastlegde.
Maar Spitzer’s vrouwen zijn mensen van nu, die je trots en zelfbewust aankijken. Ze lijken te zeggen: we zien hier ondanks alles. De oude werkwijze betekent overigens niet dat de foto's gebrekkig ogen. Integendeel. De diepe zwart- en grijstinten geven de portretten een ruimtelijkheid, terwijl elk detail haarscherp is vastgelegd. Erg mooi.
Trans for President
Foto: het kunstwerk van Nayara Leite
Abstract werk is te vinden in het Clublokaal. Vijf queer kunstenaars tonen hun visie op een inclusieve toekomst in de expositie A Spell Bundle Manifesting a Queer Futurity. Hoewel hun werk sterk van elkaar verschilt, zijn er duidelijke overeenkomsten. Zo combineren ze verschillende media. One Knot for the People van Nayara Leite bestaat bijvoorbeeld uit teksten, foto’s uit tijdschriften en diverse objecten.
Ook laten alle vijf kunstenaars zich voor hun toekomstbeelden inspireren door het verleden. De Braziliaanse Leite dook in queer archieven. Tijdens haar zoektocht stuitte ze op tijdschriftartikelen met transpersonen uit de jaren tachtig. Die combineert ze met verhalen over Xica, een 16e-eeuwse tot slaaf gemaakte, die vrouwenkleren droeg en zich ‘schuldig’ maakte aan sodomie. Deze historische voorvechters van gelijke rechten zijn de schouders waarop ooit een Braziliaanse trans president zal staan, aldus Leite.
Bodybuilder
Foto: A Spell Bundle - Manifesting Queer Futurity, Donja Nasseri, © courtesy of FOTODOK.jpg
Donja Nasseri is gefascineerd door de vrouwelijke farao Hatsjepsoet. Deze prinses leefde rond 1470 voor Christus en kroonde zichzelf tot koning van Egypte. Volgens de overlevering ging ze zich daardoor ook androgyn presenteren. Op afbeeldingen heeft ze vaak een mannelijk torso en soms zelfs de ceremoniële baard, eigen aan een farao.
In de collages My Beard as She en Noble Women speelt de Egyptische Nasseri met het beeld van deze heerseres. Ze streeft niet naar historische correctie, maar vermengt oude beelden met hedendaagse. Zo duikt naast een antiek beeldhouwwerk Arnold Schwarzenegger op, de bodybuilder als symbool van mannelijke kracht in een werk over een vrouwelijke farao. Nasseri snijdt zo thema’s aan als macht en gender. Maar net als bij Soldi dringt zich bij mij de vraag op: is het verhaal niet sterker dan het beeld? Ik vrees dat als je de achtergrond niet weet, je zo aan de collages voorbijloopt.
Knuffelen
Foto: A Spell Bundle - Manifesting Queer Futurity, Julius Thissen, © Xaveer May, courtesy of FOTODOK.jpg
Het interessantste werk in Clublokaal komt van de Arnhemse kunstenaar Julius Thissen. Hij verdiepte zich in de historische vooroordelen tegen transmensen. In conservatieve kring werden ze neergezet als onnatuurlijke, griezelige beesten. Thissen vergroot die beeldvorming tot in het radicale. In Bones of Graphene, Skin of Kevlar voert hij transvechters op, supersterke wezens die doen denken aan figuren uit computergames als World of Warcraft.
Hij lijkt te zeggen: Oké, we zijn beesten dus wees maar bang. Toch heeft zijn futuristische wereld iets deprimerends. Want waarom moeten deze transwezens zich in de toekomst nog steeds verdedigen? Gelukkig zie je de vechters ook kwetsbaar, met de staart tussen de benen. Op dat moment wil je deze monsters even knuffelen en zeggen dat het goed komt.
BredaPhoto is op verschillende locaties in Breda tot en met 25 Oktober 2026