Hij schreef voor televisieseries als The Golden Girls, Roseanne en Gilmore Girls. Nu komt de Amerikaanse scenarioschrijver en toneelschrijver Stan Zimmerman naar Amsterdam voor Silver Foxes, een voorstelling over oudere homoseksuele mannen, vriendschap, familie en de generatie die de aidsepidemie overleefde. Tijdens WorldPride spreekt hij na afloop met het publiek. Een gesprek over humor als wapen, schrijven vanuit het hart en de grens tussen politiek en menselijkheid.
GAYKRANT LEZERS KUNNEN MET KORTING NAAR SILCER FOXES. GEBRUIK DE CODE: SILVERDADDYS. LET OP: EEN AANTAL AVONDEN IS AL UITVERKOCHT!
www.iamsterdam.com/en/whats-on/calendar/theatre-and-stage/stage/silver-foxes
Je begon al heel jong in de televisiewereld. Wilde je altijd schrijver worden?
“Nee, aanvankelijk dacht ik dat ik acteur zou worden. Ik kwam op mijn zeventiende naar New York en ging naar NYU. Maar tijdens audities was ik ongelooflijk nerveus. Mijn gezicht beefde soms letterlijk. Ik dacht dat ze een ambulance zouden bellen omdat er iets mis met me was. Ik was jong, onzeker en blijkbaar nog niet klaar om acteur te worden.”
In die tijd kon je in Hollywood niet zomaar openlijk homoseksueel zijn.
“Onze agenten en vertegenwoordigers zeiden tegen ons: vertel niet dat je homo bent. Mensen vinden dat nu vreemd, zeker omdat The Golden Girls zo’n vooruitstrevende serie was. Maar wij waren bang dat we niet zouden worden aangenomen of dat onze contracten niet zouden worden verlengd wanneer mensen erachter kwamen. Nu lijkt dat heel raar, maar toen was het de realiteit.”
Je kwam terecht bij het eerste seizoen van The Golden Girls. Niemand wist toen nog hoe succesvol die serie zou worden.
“Het was een programma over vier oudere vrouwen. Wie zou daar op zaterdagavond naar willen kijken? Ze spraken over hun leven, over actief ouder worden en over seks. Dat was bepaald niet vanzelfsprekend.”
Jullie werden genomineerd voor een Writers Guild Award voor de aflevering ‘Rose’s Mother’. Wat betekende dat?
“Tijdens de ceremonie stond onze tafel vlak bij de deur. Ik dacht eerst dat we gewonnen hadden en daarom dicht bij het podium zaten. Dat bleek niet zo te zijn. Maar alleen al de erkenning van collega’s, het gevoel dat zij vonden dat we iets goeds hadden gemaakt, was een enorme eer. Het was niet onze allereerste baan, maar wel ons eerste werk voor zo’n grote serie. Die nominatie veranderde de richting van mijn carrière. Vanaf dat moment waren wij ineens ‘schrijvers van The Golden Girls’.”
Je schreef voor actrices die toen al beroemd waren. Was dat intimiderend?
“Ik was opgegroeid met Maude. Ik kende Betty White van The Mary Tyler Moore Show en had Estelle Getty op Broadway gezien in Torch Song Trilogy. Ik kon nauwelijks geloven dat ik niet alleen voor hen mocht schrijven, maar ook buiten het werk goed bevriend raakte met Estelle Getty. Het was soms beangstigend, omdat de inzet hoog was. Naarmate de serie populairder werd, nam ook de druk van het netwerk en de producenten toe. Het mocht niet zomaar een doorsnee sitcom worden. Je kon niet met gewone grappen aankomen. We hadden de beste acteurs en dus moest ook het schrijven van het hoogste niveau zijn. Ik vroeg me af: ben ik wel grappig genoeg voor Bea Arthur?”
De actrices van The Golden Girls prezen vaak de schrijvers.
“Dat deden ze inderdaad. In interviews complimenteerden die vier vrouwen bijna altijd eerst de schrijvers. Dat zie je niet vaak. Ze respecteerden de woorden die wij schreven. Er werd nauwelijks geïmproviseerd. Op Facebook zie ik soms mensen die zeggen dat een bepaalde scène volledig geïmproviseerd was. Dan leg ik uit dat ieder woord gewoon in het script stond. Soms vragen mensen vervolgens: wat weet jij daar nou van? Tot iemand zegt: nee, dat is hem echt, hij heeft eraan geschreven. De actrices brachten de teksten alleen zo natuurlijk dat het leek alsof ze alles ter plekke bedachten. Dat is een enorm compliment voor hun vakmanschap.”
Later schreef je voor Roseanne. Wat trok je in die serie aan?
“Ik had Roseanne op The Tonight Show gezien en dacht: die stem heb ik nog nooit op televisie gehoord. Ze sprak over het leven en de waarden van gewone mensen, over hun strijd en hun goede en slechte kanten. We namen contact op met haar agent omdat we haar wilden ontmoeten en een serie voor haar wilden ontwikkelen. Onze eigen agent zei destijds: er zal nooit een televisieserie komen over een dikke vrouw. Later kregen we de kans om bij de schrijversstaf te komen en die kans hebben we gegrepen.”
Jullie schreven de beroemde aflevering waarin Roseanne door een vrouw wordt gekust. “We schreven die aflevering zonder te beseffen dat het groot nieuws zou worden. Ik kwam thuis van mijn werk en zag dat er in het nieuws over werd gesproken. Het netwerk wilde aanvankelijk niet toestaan dat we de aflevering zouden opnemen, allemaal vanwege een heel korte kus in beeld. Roseanne en Tom Arnold, met wie ze toen getrouwd was, zeiden: als jullie ons niet laten filmen en uitzenden, kopen we de aflevering terug en brengen we hem bij HBO onder. Dat hoefden ze niet te doen. Daar heb ik hen altijd om gerespecteerd.”
Hoe was het om met Roseanne samen te werken?
“Tijdens ons jaar bij de serie was er een keer een tafelvoorlezing waarna ze achter de set begon te schreeuwen. We hoorden een deur dichtslaan. Tom Arnold kwam naar buiten en zei dat we haar die week uit de aflevering moesten schrijven. Toen ik bij de serie kwam, had ik het naïeve idee dat ik haar misschien gewoon kon omhelzen en vertellen dat alles goed zou komen. Iedereen waarschuwde mij: kom niet bij haar in de buurt en raak haar niet aan. Dat heb ik dus ook niet gedaan. Totdat het script van de lesbische kus werd uitgedeeld. Roseanne riep: wie heeft dit in vredesnaam geschreven? Alle andere schrijvers gingen uit elkaar en wezen naar ons. Ik liep nerveus naar haar toe. Toen zei ze: dit is grappig. Vanaf dat moment wist ze wie we waren.”
Als je naar je werk kijkt, van The Golden Girls tot Roseanne en Gilmore Girls, wat is dan de rode draad?
“Bij een komedie wil ik allereerst dat mensen lachen. Maar ik wil hen ook iets laten voelen, laten nadenken en uitdagen. Wanneer je lacht, gaat je hart een beetje verder open. Je bent dan minder rigide. Mensen zeggen vaak dat er in de verschillende dingen die wij hebben geschreven altijd een hart zit. Ik was een gevoelig kind en groeide op als homoseksuele jongen. Dat gaf mij een uniek perspectief op het leven. Dat neem ik mee in mijn werk. Ik zoek naar evenwicht en rechtvaardigheid in een wereld die niet altijd eerlijk is. Hoe breng je het leven in balans? Hoe strijd je voor acceptatie en liefde voor alle mensen?”
Is schrijven voor jou daarmee ook een vorm van activisme?
“Dat is nog steeds een belangrijke missie voor mij. Daarom ben ik theater gaan maken waarin kunst en belangenbehartiging samenkomen. Dat geldt voor mijn werk rond het dagboek van Anne Frank en voor een voorstelling over zelfmoordbewustzijn waarmee ik naar het Edinburgh Fringe Festival ga. Ook in Silver Foxes, hoe grappig die voorstelling ook is, kunnen we werkelijke problemen bespreken. Net als bij The Golden Girls: je kunt grappig zijn en tegelijkertijd over serieuze zaken spreken.”
Waar gaat Silver Foxes voor jou werkelijk over?
“Ik heb de filmversie onlangs in Palm Springs geregisseerd. Daar wonen veel oudere homoseksuele mannen. Na afloop kwamen mensen lachend en huilend tegelijk naar me toe. Ze zeiden: dank je, ik voel me gezien. Wij worden niet gezien. Wanneer je televisie kijkt, naar de film gaat of boeken leest, wordt er nauwelijks gesproken over hoe het is om als homoseksuele man ouder te worden.”
De generatie in Silver Foxes heeft ook de aidsepidemie meegemaakt.
“Toen ik aan NYU studeerde, zat ik eens met een medestudent in de metro. Hij vertelde dat hij ‘de ziekte’ had. Wij wilden hem omhelzen, maar hij zei: raak me niet aan, ik wil niet dat jullie het krijgen. Velen van ons dachten destijds dat we het niet zouden overleven. Maar we zijn er nog. Dan komen nieuwe vragen: met wie willen we leven? Waar willen we wonen? Hoe willen we leven? En wie is onze familie?”
Familie is een belangrijk thema in de voorstelling, maar ook in jouw eigen leven.
“De politiek in de Verenigde Staten is zo polariserend geworden dat ik een grens heb moeten trekken. Ik wil niet langer horen dat familieleden vanuit hun religie het recht hebben om hun mening te uiten wanneer die mening mijn menselijkheid of mijn recht om te leven ontkent. Natuurlijk hoeven zij niet met iemand van hetzelfde geslacht te trouwen. Maar waarom zou mijn leven van invloed zijn op wat zij doen? Ik heb uiteindelijk gezegd: wanneer je mij en mijn fundamentele rechten niet kunt accepteren – en dat is werkelijk een heel lage lat – weet ik niet hoe wij een relatie kunnen blijven onderhouden.”
Je hebt daardoor familie verloren.
“Ik verloor het contact met mijn zus en haar gezin. Ik had een heel hechte band met hen en met de kinderen. Veel mensen zeggen dan: maar het is wel je familie. Vroeger dachten we misschien dat we tijdens feestdagen gewoon niet over politiek moesten praten. Maar voor mij gaat het inmiddels niet meer over politiek. Het gaat over menselijkheid.”
Je bent uitgesproken kritisch over wat er momenteel in de Verenigde Staten gebeurt.
“Wat maakt het iemand uit wanneer een ander wil leven zoals diegene zich voelt? Kijk bijvoorbeeld naar alle aanvallen op transgender personen. Het heeft niets met het leven van anderen te maken. Lily Tomlin, die ik als een vriendin beschouw, en haar partner Jane zeiden ooit tegen mij dat je politiek als een slinger moet zien. De slinger beweegt heen en weer. Toen ik dat eenmaal begreep, dacht ik: oké, hier moeten we doorheen. Ik weet niet of we het dieptepunt al hebben bereikt. Waarschijnlijk niet. Maar ik ben opnieuw optimistisch, omdat we in de Verenigde Staten zoveel mensen op straat zien die terugvechten.”
Je vader zei dat je door een roze bril naar het leven kijkt.
“Ja. Mijn moeder zei zelfs dat ik met een grote glimlach op mijn gezicht uit de baarmoeder kwam. Ik wil dus graag geloven dat de slinger uiteindelijk weer de andere kant op gaat.”
Kan humor helpen in een tijd waarin de gemeenschap vooral boos en bezorgd is?
“Je kunt tegelijkertijd lachen en leren. Daarom hebben we in Silver Foxes een jong personage opgenomen. Hij weet nog weinig van wat oudere homoseksuele mannen hebben meegemaakt. Wij moeten het hem uitleggen. Hoe ouder ik word, hoe meer ik mijn eigen leven in mijn werk stop. In het eerste stuk vertel ik bijvoorbeeld over een week waarin ik naar meerdere begrafenissen moest van vrienden die aan aids waren overleden. Jonge mensen weten niet hoe dat was. Bij The Golden Girls leerde ik dat je heel grappige grappen kunt schrijven en ondertussen volkomen serieus kunt zijn. Dat lijkt op een echt gesprek. Ook wij hebben tijdens dit interview gelachen en zijn binnen enkele minuten bij heel zware onderwerpen terechtgekomen.”
Waarom is het belangrijk om de geschiedenis van de aidsepidemie te blijven vertellen?
“Die geschiedenis is verbonden met wat er nu gebeurt. De regering-Trump heeft buitenlandse hulp geschrapt waarmee mensen met hiv en aids in Afrika werden geholpen. Daardoor kunnen opnieuw veel mensen sterven. Waarom zou je mensen in andere landen niet willen helpen? Besteed geld niet alleen aan het bombarderen van mensen, maar ook aan het redden van levens. Stel je voor dat leiders iedere ochtend zouden opstaan met de vraag: hoe kunnen we vandaag mensen helpen?”
Ook Gilmore Girls bracht verschillende generaties bij elkaar.
“Het acteerwerk in die serie is geweldig. Het zijn Broadway-acteurs en het schrijven van Amy Sherman-Palladino is geestig en intelligent. De personages worden uitgedaagd en het is tegelijkertijd rommelig en grappig. Ik begon in seizoen vijf en had op dat moment alleen de pilot gezien. Midden in de week kreeg ik te horen dat ik maandag moest beginnen. Warner Brothers stuurde dozen vol videocassettes. Ik bestelde eten en keek in één weekend vier seizoenen. Ik moest steeds opstaan om een nieuwe cassette in de videorecorder te doen. Uiteindelijk raakte ik helemaal verslaafd aan de serie.”
Net als The Golden Girls heeft ook Gilmore Girls een zeer trouwe achterban.
“Er zijn conventies en fanfestivals. Het is bijna een sekte, maar wel een sekte van de liefste mensen. Er komen veel moeders en dochters. Ik vind het prachtig dat mensen zich door een televisieserie met elkaar kunnen verbinden. Bij The Golden Girls keken veel mensen samen met hun grootmoeder. Misschien zouden zij anders nooit met iemand van een andere generatie een gedeelde ervaring hebben gehad. Dat gold zeker voor jonge LGBTQ-personen in Amerika. Zij wisten soms alleen dat zij anders waren, zonder al te weten hoe zij zich identificeerden. Ze keken samen met hun soms zeer conservatieve grootouders naar dezelfde serie en lachten om dezelfde grappen. Daardoor ontstond een band die er anders misschien nooit was geweest. Dat zijn bijzondere verhalen om te horen.”
Ook bij Roseanne bleef liefde, ondanks alle scherpe opmerkingen, steeds centraal staan.
“Daarom eindigden we afleveringen vaak met Dan en Roseanne samen in bed. Het idee was: wanneer Dan naast haar ligt en haar omhelst, zullen wij ook van haar houden. Ze was sterk en eigenwijs, maar ze deed wat ze deed omdat ze van haar gezin hield. Ze zou alles doen om haar familie te beschermen.”
Hoe ontstond het idee voor Silver Foxes?
“Een televisienetwerk wilde zijn eerste gescripte comedyserie maken en kwam naar ons toe. Het idee was in feite: de homoseksuele mannelijke versie van The Golden Girls. We zagen vervolgens een documentaire over begeleid wonen. Stel je voor dat je je hele leven hebt gevochten om uit de kast te komen en dat je vervolgens, wanneer je ouder wordt en naar een zorgomgeving verhuist, opnieuw de kast in moet. Ik wist niet dat dit gebeurde. Ik vond het verschrikkelijk dat leden van onze gemeenschap daartoe werden gedwongen. Daarom besloten we dat als basis voor Silver Foxes te gebruiken. Net als The Golden Girls heeft de voorstelling daardoor een sterke, werkelijke basis. Je mag grappig zijn, maar er staat ook echt iets op het spel. Willen we dat onze vriend de rest van zijn leven verborgen moet blijven? Dat zou ik niet voor mijn vrienden willen en ook niet voor mezelf.”
Er wordt inmiddels ook gewerkt aan een film.
“We hebben het toneelstuk al voor film bewerkt en er is een producent. Ik kan nog niet zeggen wie mogelijk gaat regisseren, maar ik ben heel enthousiast. Het wordt geen grote studiofilm. Ik wil het onafhankelijke karakter behouden, zodat we zelf kunnen bepalen wie we casten en er niet te veel mensen zich met het verhaal gaan bemoeien. Ik wil dat het trouw blijft aan wat wij ermee willen vertellen.”
Ben je betrokken geweest bij de Nederlandse uitvoering van Silver Foxes?
“Nee, helemaal niet. Dat maakt het juist interessant. Voor een toneelschrijver is het een droom wanneer een stuk de wereld in gaat en verschillende gezelschappen er hun eigen artistieke interpretatie aan geven. Het gezelschap heeft mij benaderd. Toen ik hoorde wat ze deden en wist dat ik toch naar het Edinburgh Fringe Festival zou gaan, dacht ik: dit moet ik zien. Ze vroegen of ik na afloop met het publiek in gesprek wilde gaan. Daarom voer ik op vrijdag en zaterdag een nagesprek waarin bezoekers vragen kunnen stellen.”
Je kent de Nederlandse acteurs dus nog niet?
“Nee, maar ik heb wel beelden van repetities gezien en ben enthousiast om iedereen te ontmoeten. Soms kan het spannend zijn om te zien hoe anderen je werk interpreteren, maar meestal maakt het mij vooral heel blij. Het is bovendien een Engelstalige productie. Ik hoop dat deze uitvoering de deur opent voor producties in nog meer landen.”
Wat hoop je dat het publiek na Silver Foxes mee naar huis neemt?
“Dat mensen oudere homoseksuele mannen werkelijk zien. Dat ze begrijpen wat deze generatie heeft meegemaakt, maar ook dat ze met hen kunnen lachen. We hebben een geschiedenis, we hebben verliezen gekend en we hebben overleefd. Nu moeten we ons afvragen hoe we verder willen leven, met wie we dat willen doen en wie wij als onze familie beschouwen. Humor kan daarbij een deur openen. Wanneer mensen lachen, gaat hun hart een beetje verder open.”
