Opinie. Door: Siep de Haan. Portretfoto: Richard Mouw.
De tolerantie tegenover lhbti-personen staat onder druk. Onderzoek van de UvA en het Trimbos-instituut uit september 2026 laat zien dat de houding onder jongeren afneemt. In groep 8 en in het voortgezet onderwijs zijn de cijfers gedaald. Nog maar 22,3 procent van de jongens en 51,3 procent van de meisjes staat positief tegenover lhbti-personen.
We kunnen ieder jaar nieuwe onderzoeken publiceren, tabellen maken en percentages analyseren. Maar daarmee verandert de praktijk niet. De belangrijkste vraag is daarom niet alleen waarom de tolerantie afneemt, maar vooral wat we nu gaan doen.
De oorzaken zijn niet eenduidig. Polarisatie neemt toe, terwijl jongeren opgroeien in een samenleving waarin oorlog, woningnood, klimaatproblemen, hoge prijzen en gevoelens van onveiligheid voortdurend aanwezig zijn. Ook politieke en maatschappelijke tegenstellingen worden scherper. Geloof speelt bij een deel van de jongeren een belangrijke rol. Het gaat niet om één specifieke intolerante groep. In Nederland wonen 4,9 miljoen jongeren jonger dan 25 jaar, daarvan zijn een kleine 2,5 miljoen jongens. Van die 2,5 miljoen jongens is 77,7% niet positief over lhbt personen, bijna 2 miljoen jongens. Dat zijn natuurlijk niet allemaal conservatieve gelovigen of Tate aanhangers. Dat zijn juist heel vaak heel gewone kinderen met conservatieve ouders.
Tegelijkertijd ontstaat onder sommige jonge mannen het gevoel dat zij vooral worden aangesproken op wat er mis is met mannen. De voortdurende stroom aan negatieve artikelen en beelden kan een tegenreactie oproepen. Die reactie kan zich vervolgens ook richten tegen vrouwen en lhbti-personen. Helaas is dat wat er nu gebeurt.
Daarom zijn woorden alleen niet genoeg. We moeten grenzen stellen èn investeren in onderwijs. Stop de discriminatie en haat, begin in de scholen en met de jongeren. We zijn in het onderwijs te soft geweest, door te weinig grenzen te stellen. De situatie is met deze cijfers totaal onacceptabel. Gun al onze leerlingen een veilige school.
Tien concrete maatregelen:
- Maak van iedere school een veilige leeromgeving. Begin op basisscholen en middelbare scholen met een duidelijke aanpak van intolerantie.
- Geef structureel les over respect, diversiteit en verschillende groepen in de samenleving. Niet met één lesje per jaar, maar zorg dat hiervoor iedere week aandacht is. Met lessen over onze diverse samenleving en aandacht voor de veiligheid van meisjes, lhbt personen, moslims, culturele groepen en voor asielzoekers.
- Handhaaf de regels en treed streng op tegen haat, discriminatie, intimidatie en geweld. Stel duidelijke grenzen aan het gedrag van alle pubers die andere leerlingen discrimineren.
- Spreek leerlingen aan die lessen over seksualiteit, diversiteit of Paarse Vrijdag weigeren.
- Zorg dat leerlingen de gemiste lessen inhalen (in hun vrije tijd).
- Maak duidelijk dat vrijheid van godsdienst niet staat boven het recht op een veilige schoolomgeving. Het non-discriminatie beginsel en grondrecht staat ten alle tijde boven het recht op vrijheid van godsdienst.
- Betrek ouders wanneer hun kinderen de tolerantieregels overtreden.
- Pak online pesten actief aan.
- Geef slachtoffers van pesten extra hulp en aandacht.
- Maak een veilige leeromgeving het uitgangspunt van iedere school.
Geef als volwassene het goede voorbeeld. Spreek politici aan die zich keren tegen de rechten van lhbti-personen.
Emancipatie mag nooit veranderen in een nieuwe strijd waarin groepen elkaar voortdurend de maat nemen. Stop de polarisatie en haat. Echte vooruitgang begint bij respect en een veilige leefomgeving. Met name de scholen moeten een veilige leerplek zijn en blijven, voor alle leerlingen, van jonge meisjes, lhbt personen, alle culturen en gelovigen en asielzoekers. Intolerantie en haat zijn te allen tijde de absolute grens die we niet mogen negeren. Zorg dat we die grens consequent bewaken en handhaven. Wacht niet op het volgende onderzoek over nog meer nare cijfers. Begin morgen, zorg voor veilige klassen op alle scholen in Nederland.
Vier de verschillen en gun elkaar een respectvolle plek in de zon