Tekst: Remco van Dam. Beeld: Evita Copier/ Noord-Brabants museum
Mode, Kunst, Fotografie. Waar veel Nederlandse musea exposities hebben over vrouwelijke kunstenaars, besteed het Noordbrabants museum juist aandacht aan de man. Hun expo Ben ik mannelijk? Is niet een swingende ode aan het ‘sterke’ geslacht maar een onderzoek. Want er is te veel aan de hand. Een begrip als toxic masculinity, de #metoobeweging, en de populaire serie Adolescence zijn tekens aan de wand.
Tentoonstellingsmaker Roberto Luis Martins onderzoekt wat er moet gebeuren met ons manbeeld. In Ben ik mannelijk? combineert hij oude en hedendaagse kunst met TikTok-filmpjes en mode. De teksten van de expo zijn in de ik-vorm, waardoor je zijn gedachten en keuzes kunt volgen. Het gaat Martins over de bewustwording van mannelijke stereotypen en daarna de bevrijding daarvan. De bezoeker wordt gevraagd mee te denken. Het museum biedt een toolkit aan waarbij je jezelf vragen kunnen stellen als: Wie is jouw rolmodel voor mannelijkheid en kwetsbaarheid? Of: Ben je veel bezig met wat anderen van je lichaam vinden? Dit alles in de overtuiging dat kunst een gesprek kan aanzwengelen, je ogen kan openen en je kan emanciperen.
Bodybuilders
Martins kiest voor de thema’s: kracht en zwakte, macht en schaamte. Dus bij de eerste zaal getiteld The Body hoef je niets te verwachten over kaalheid, piemels, borsthaar of prostaat. Martins stelt hier het stereotype van de gespierde vechter centraal. Hij zet beeldjes van de Griekse held Hercules en het schilderij De Bokser van Jan Sluijters naast TikTok-filmpjes van jonge bodybuilders en de spierballentaal van Andrew Tate.
In de daarop volgende zalen fileert hij dit dominerende ideaal en dat levert erg interessante kunstwerken op. Zoals de jockstraps van Jason Swinehammer. Vanwege het gebruik door sporters heeft het minieme kledingstuk een heel mannelijke uitstraling. Swinehammer haakte zijn versie, waarbij hij het kledingstuk deels ontmannelijkt door het uit te voeren in het ‘vrouwelijke’ textiele handwerken.
Snoepgoed
Kunstenaar Bart Hess bedacht een spel waarbij twee mannen al worstelend snoepjes (in de vorm van geabstraheerde tepels) van elkaar moeten eten. In het begin zijn de sporters volgeplakt met suikergoed en degene die als eerste de tegenstander leeg snoept, wint. Hess’ video Sweet Meat toont de beelden van twee strijdende macho’s met verbeten gezichten. En tegelijkertijd zie je het genot als ze een snoepje van de huid van de ander opzuigen. De video combineert de mannelijke krachtmeting met homo-erotiek. Het is alsof je naar een wonderlijke pornofilm kijkt.
Maar het meest typerend zijn de foto’s van Jean Paul Paula. In de serie Nos Kultura portretteert hij zichzelf met familieleden. Je ziet hem met gespierde armen als een mannelijke bodybuilder maar wel op stiletto’s, lang haar en een topje. Hij maakt iets nieuws door verschillende elementen die traditioneel als vrouwelijk of mannelijk worden gezien, te vermengen. Hij kiest wat het dichtst bij hem ligt en creëert zo zijn eigen identiteit.
Curator: Roberto Luis Martins
Pauw
Toch zitten er ook wat haken en ogen aan het uitgangspunt van tentoonstelling. Zo is gender niet alles verklarend. Dingen die we niet als niet mannelijk ervaren, zijn niet automatisch vrouwelijk. Daarnaast wordt sociale context in het verhaal vergeten. Ze tonen het 18e -eeuwse manbeeld als een vrolijke pauw met rijk geborduurde outfits, hooggehakt en bepruikt. Tja, dan vergeten ze voor het gemak, dat slechts een klein deel van de mensheid dat kon betalen. De man in de straat had andere idealen.
Ben ik mannelijk? presenteert het manbeeld als een sociaal bedenksel, een constructie, die door de eeuwen heen is veranderd. Het schept het beeld dat we die met zijn allen kunnen veranderen, als we willen. Dat is natuurlijke een halve waarheid. Zo ga je wel heel makkelijk voorbij aan de natuurlijke verschillen van de geslachten.
Werk
Ben ik mannelijk? toont opmerkelijk veel werken van queer kunstenaars. Zelf vond ik veel kwesties heel herkenbaar. Bijna dacht ik: is deze expo wel nodig. Maar als ik dan weer zie hoe vaak de filmpjes van vrouwenhater Andrew Tate zijn bekeken, dan weet ik het weer: er is nog veel werk aan de winkel.
Ben ik mannelijk? In het Noord-Brabants Museum tot en met 14 juni
www.hetnoordbrabantsmuseum.nl/bezoek/tentoonstellingen/ben-ik-mannelijk/