Door: Eric Kollen
Ik heb slechts enkele keren in mijn leven zo intens van een boek genoten als van Gerrit Jan Wielinga’s ‘Maan in Ram’. Ik had het bewaard voor mijn vakantie op Gran Canaria. Het nadeel daarvan is dat mijn exemplaar danig gehavend is door zon, zand en zweet, maar daar staat tegenover dat deze hele vakantie door dit boek naar een hoger plan is getild. Wat een ervaring!
Door Wielinga’s grondige research en door de enorme liefde die hij heeft voor zijn onderwerp, neemt hij je helemaal mee in de achttiende-eeuwse Nederlandse gay scene. In een Q&A met zichzelf aan het slot las ik precies wat ik door het hele boek heen had gevoeld: dat het verbluffend is hoe weinig die achttiende-eeuwse mannen verschillen van ons, de mannen die in 2025 in Nederland achter hun lul – of achter die van een ander – aan lopen. Onder de oppervlakte van een samenleving die geen benul heeft van hun bestaan, leiden ze een redelijk zorgeloos bestaan – hoewel de tragische geschiedenis van de militair Van Brakell de problemen schetst die met name in de hogere kringen uit afwijkende seksuele verlangens konden voortvloeien als ze bekend werden.
Des te groter moet de ontzetting van deze flierefluiters zijn geweest toen er in 1730, zomaar opeens, omdat een moralistische hotemetoot in Utrecht het op zijn heupen had gekregen, enkele mannen werden gearresteerd, berecht en in het openbaar geëxecuteerd. Omdat de publieke opinie er enthousiast op reageerde, zagen bestuurders in het hele land dat ze hiermee konden scoren en gingen los, met vele tientallen dodelijke slachtoffers tot gevolg. Heel Nederland huiverde van afschuw en opwinding bij het horen van de details van het geheime leven van seksende mannen, onder bruggen, in parken en in kasteeltuinen, en in de bovenkamers van cafés in het hart van de stad waar de mensen dagelijks langs liepen zonder iets te vermoeden. In het hele land gingen mannen op het marktplein aan de wurgpaal of werden verzopen in een ton omdat ze op elkaars piemel hadden gezogen of gezeten. Wat een ontstellende tragiek. Van de duizenden jaren onderdrukking in Nederland van mannen die seks hebben met mannen was de sodomieten-vervolging waar Wielinga over schrijft, verreweg de meest gewelddadige uitbarsting. Laten we erop hopen en ervoor strijden dat dit in ons land nooit meer terugkomt.
Door zich intensief te verdiepen in elk historisch detail van het leven van de onbetwiste hoofdrolspeler in dit drama, de Friese herenknecht Zacharias Wilsma, die heel veel kon vertellen en had besloten om dat ook te doen, en door de overgebleven witte plekken inventief maar zeer plausibel in te kleuren, geeft de schrijver je werkelijk het gevoel dat je deze jonge man leert kennen. Ik ben ook van hem gaan houden. Wielinga schetst Zacharias Wilsma anders dan zoals hij tot nog toe werd gezien – namelijk als een kwade genius – en hij doet dat met overtuigingskracht en flair.
En dan de grote vondst van dit boek. Het is even briljant en stoutmoedig als het (tenminste achteraf) logisch is: Wielinga plaatst zijn eigen leven naast dat van Zacharias Wilsma. En hij brengt die twee verhalen ook werkelijk bij elkaar! Twee jonge kerels met een hoog gedoseerde sex appeal, die er allebei wel pap van lusten, die allebei leven met volledige overgave en die allebei onderdeel worden van een diepe crisis in de vaderlandse homowereld. En die allebei op jeugdige leeftijd de dood in de ogen moeten kijken – als rechtstreeks gevolg van hun liefdesleven.
Gerrit Jan Wielinga
‘Maan in Ram’ is een volkomen uniek boek, zoiets heb je nog nooit gelezen. En het is een absolute aanrader. Zo intens treurig als de aanleiding is, zo fantastisch is het verhaal geschreven: het sleurt je mee en het tilt je op. Het is spannend, geestig en ontroerend, kwetsbaar en vol bravoure. Een eminente bijdrage aan de beschrijving van ‘onze’ geschiedenis, en tegelijkertijd een boek om op te vreten.
GJ Wielinga, ik neem mijn hoed voor je af.
(Als je het boek wilt gaan lezen, bestel het dan via de mail aan de auteur, want ik heb begrepen dat de schrijver er dan het meest aan overhoudt. En als je dit boek leest, dan gun je hem dat!)
Bestel het boek via de website of direct via mail: gjwielinga@gmail.com